মূল পৃষ্ঠা / কৃষি / শস্য উৎপাদন / কীট-পতংগ আৰু ৰোগৰ আক্ৰমণ / টেঙাজাতীয় ফল-মুলৰ পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাপনা
অংশিদাৰী
Views
  • স্থিতি: সম্পাদনাৰ বাবে মুকলি

টেঙাজাতীয় ফল-মুলৰ পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাপনা

টেঙাজাতীয় ফল-মুলৰ পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাপনাৰ বিষয়ে লিখা হৈছে

নেমুজাতীয় শস্য অসম তথা উত্তৰ-পুব ভাৰতৰ এবিধ প্ৰধান উদ্যন শস্য-

 

নেমুজাতীয় শস্য (Citrus)বুলিলে কমলা, কাজি আৰু গোলনেমু, ৰবাব, চকলা আদি বিভিন্ন টেঙাজাতীয় শস্যক বুজা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত কমলা আৰু কাজি নেমুৰ খেতিয়েই অসমত ব্যৱসায়িক ভিত্তিত কৰা লাভজনক শস্য।

টেঙাজাতীয় শস্যৰ প্ৰধান শত্ৰু পতংগসমুহৰ ভিতৰত নেমুজাতীয় গছৰ কেৰোণ পোক (Citrus trunk borer), নেমুৰ আগ বিন্ধোৱা পোক (Citrus shoot borer), নেমুৰ পাত খোৱা পোক (Citrus caterpillar), নেমুগছৰ বাকলি খোৱা পোক (Bark eating caterpillar), পাত সুৰংগী পোক (Citrus leaf miner), ফলৰ ৰস সোহা পোক (Fruit sucking moth), নেমুজাতীয় গছৰ চাইলা (Citrus psulla), নেমুজাতীয় গছৰ বগা মাখি (Citrus whitefly), নেমুজাতীয় গছৰ কপাহী পোক (Citrus mealybug) আৰু নেমুজাতীয় গছৰ মোৱা পোক (Citrus black aphid) আদিয়েই উল্লেখযোগ্য।

কেৰোণ পোক নেমুজাতীয় শস্যৰ, বিশেষকৈ কমলা আৰু গোলনেমুৰ প্ৰধান শত্ৰু। এই পোকবিধৰ বছৰত মাথোঁ এটাহে জীৱন চক্ৰ সম্পুৰ্ণ হয়। এপ্ৰিল মে’ মাহত পুৰ্ণাংগ পতংগবোৰ লেটাৰপৰা ওলাই প্ৰথমে টেঙা গছৰ পাত আৰু পিছলৈ গা-গছৰ বাকলি খাবলৈ ধৰে। এইদৰে দেহৰ পুষ্টি সাধন হোৱাৰ পিছত টেঙাগছৰ গা-গছ বা কেতিয়াবা গছৰ ডালবিলাকৰ বাকলিত ঘা লগায় নতুবা শুকান বাকলিৰ তলত কণী পাৰে। কণীৰপৰা ওলোৱা পলুৱে টেঙাগছৰ বাকলিৰ তলতে সোমাই থাকি কোমল কাঠ অংশ খায়। এনেদৰে কিছুদিন থকাৰ পিছত পলুৱে গা-গছত বিন্ধা কৰি ভিতৰত সোময় আৰু লাহে লাহে ভিতৰি ভিতৰি গছৰ অনিষ্ট কৰি ওপৰলৈ গৈ থাকে। কেৰোণ পোকৰ পলুৱে গা-গছ বা গছৰ ডালবিলাকত ভিতৰি ভিতৰি ফুটা কৰি খোৱাৰ বাবে আক্ৰান্ত গছজোপা বা ডালটো মৰি যায়। আক্ৰান্ত গছৰ প্ৰথম অৱস্থাত পাতবোৰ হালধীয়া পৰিবলৈ ধৰে আৰু পিছলৈ ডালৰপৰা পাতবোৰ সৰি পৰে।

নেমুৰ আগবিন্ধোৱা পোকে সাধাৰণতে কাজিনেমুত বেছিকৈ আক্ৰমণ কৰে। কেৰোণ পোকৰ দৰে আগ বিন্ধোৱা পোকৰ ক্ষেত্ৰতো বছৰত মাথোঁ এটাহে জীৱন চক্ৰ দেখা যায়। মাৰ্চ এপ্ৰিল মাহত পুৰ্ণাংগ পতংগই গা-গছৰ কুমলীয়া পাত খাবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পাতৰ ঠাৰিৰ গুৰিত বা কুমলীয়া ডালৰ বাকলিত কণী পাৰে। কণীৰপৰা ওলোৱা পলুৱে টেঙাগছৰ কুমলীয়া ডালত বিন্ধা কৰি ডালৰ ভিতৰেদি অনিষ্ট কৰি গৈ থাকে। এইক্ষেত্ৰত অনিষ্টকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ওপৰৰপৰা তললৈ হয়। এই পোকে গছৰ ডালত ফুটা বা বিন্ধা কৰাৰ ফলত আক্ৰান্ত গছৰ ডালবিলাকৰ আগটো লেৰেলি শুকাই যায়।

নেমুৰ পাতখোৱা পতংগ বছৰৰ সকলো সময়তে দেখা যায় যদিও বাৰিষাৰ আৰম্ভণিতে মাৰ্চ-এপ্ৰিল আৰু পিছলৈ আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰ মাহত এই পোকবিধৰ আক্ৰমণ বেছিকৈ পৰিলক্ষিত হয়। পুৰ্ণাংগ পখিলাই টেঙা গছৰ কোমল ডাল আৰু পাতত কণী পাৰে। কণীৰপৰা ওলোৱা পলুৱে কমলা আৰু কাজি নেমুৰ কুমলীয়া পাত আৰু পিছলৈ পুৰঠ পাতবোৰ এফালৰপৰা খাই তহিলং কৰি দিয়াৰ বাবে ডালবোৰ লঠঙা হৈ পৰে। বহু সময়ত গছত পাত নথকাৰ বাবে কুমলীয়া গছৰ ক্ষেত্ৰত গছবিলাক শুকাই যায়। সাধাৰণতে কমলা আৰু নেমুৰ পুলিবাৰীত এই পোকৰ আক্ৰমণ বেছিকৈ পৰিলক্ষিত হয়।

গছৰ বাকলি খোৱা পতংগই গছৰ বাকলিত কণী পাৰে। কণীৰপৰা ওলোৱা পলুৱে প্ৰথমে দুই-তিনিদিনৰ বাবে কুমলীয়া বাকলি খায়। পিছৰ পৰ্যায়ত পলুৱে গা-গছ বা ডালবিলাকত ফুটা কৰি ভিতৰলৈ সোমাই যায়। গা-গছ বা ডালৰ ভিতৰৰ শাহ অংশ খোৱাৰ ফলত আক্ৰান্ত গছ আৰু ডালবিলাকৰ বাঢ়ন ক্ষমতা কমি যায় আৰু উৎপাদনত ব্যাঘাত জন্মায়।

পাত সুৰংগী পোকৰ পলুৱে কুমলীয়া পাতৰ দুয়ো তৰপৰ মাজলৈ ফুটা কৰি সোমাই যায় আৰু পাতৰ ভিতৰত থাকি একা-বেঁকা সুৰংগ কৰি খায়। আক্ৰমণ কৰা পাতবিলাকত ৰুপালী বৰণৰ একা-বেঁকা আঁচ দেখা যায়। পাত সুৰংগী পোকৰ পখিলাই পাতৰপৰা ৰস শুহি খায়। পাতৰ ৰস শুহি খোৱাৰ ফলত পাতবিলাক মেটুৰামেটুৰি হয়, কোঁচ খাই যায় আৰু শেষত সৰি পৰে।

ফলৰ ৰস শুহি খোৱা পতংগৰ পখিলাই কমলা আৰু কাজি নেমুৰ ফলৰপৰা ৰস শুহি খায় আৰু খোৱাৰ সময়ত মুখেৰে এৰি দিয়া বিষাক্ত ৰস ফলৰ ভিতৰলৈ যোৱাৰ বাবে ৰস শুহি খোৱা অংশটো প্ৰথমে হালধীয়া পৰে। আক্ৰান্ত ফলসমুহত কেইদিনমানৰ পিছতে বেক্টেৰীয়া আৰু ভেকুৰজনিত ৰোগ উৎপন্ন হোৱাৰ বাবে গেলিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এটা সময়ত সৰি পৰে। ৰস-শুহি খোৱা পখিলাই সাধাৰণতে নিশাহে কমলা বা কাজি নেমুত আক্ৰমণ কৰে।

নেমুৰ চাইলা এবিধ সৰু পতংগ। অপৈণত পতংগবোৰ চেপেটা; ঈষৎ হালধীয়া বৰণৰ ওকণিৰ নিচিনা। পুৰ্ণাংগ পতংগই গছৰ কোমল পাত আৰু কুমলীয়া ডালত কণী পাৰে। কণীৰপৰা ওলোৱা অপৈণত পতংগই কুমলীয়া পাত, গছৰ আগ আৰু ফুলৰপৰা ৰস শুহি খোৱাৰ ফলত পাত, আগ আৰু ফুলৰ কলিবোৰ লেৰেলি শুকাই যায়। তদুপৰি পতংগৰ গাৰপৰা ওলোৱা মৌজাতীয় মিঠা ৰস, পাত আৰু গছৰ কুমলীয়া অংশত লাগি যোৱাৰ বাবে ভেকুৰ জাতীয় বেমাৰ হয়। চাইলাই নেমুজাতীয় শস্যত কৰা প্ৰত্যক্ষ অনিষ্টতকৈ ‘গ্ৰিণিং ভাইৰাছ’ নামৰ বেমাৰবিধ বিয়পাই বেছি ক্ষতি কৰে।

নেমুজাতীয় শস্যৰ বগা মাখি, কপাহী পোক আৰু মোৱা পোকে গছৰ কুমলীয়া পাত আৰু ডালত থুপ খাই লাগি থাকে আৰু এইবিলাকৰ ৰস শুহি খায়। পাতৰ ৰস শুহি খোৱাৰ বাবে পাতবোৰ মেৰ খায় আৰু এটা সময়ত সৰি পৰে। আক্ৰান্ত ডালবোৰ মুজুৰা পৰি যায়। নেমুগছৰ বগা মাখিৰ আক্ৰমণৰ বাবে পাতত এবিধ ক’লা ভেকুৰ জাতীয় বেমাৰ () হয়। এই ভেকুৰে পাতবোৰ ঢাকি ধৰাৰ বাবে গছৰ সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াত বাধা জন্মে।

নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা:

 

১) নেমুজাতীয় শস্যৰ বাৰী সদায় পৰিষ্কাৰকৈ ৰাখিব লাগে। গছত থকা পৰজীৱী উদ্ভিদ ,যেনে- বিভিন্ন ধৰণৰ লতাবিলাক গুচাই দিব লাগে। কিয়নো এই অপতৃণসমুহত অনিষ্টকাৰী পতংগই আশ্ৰয় লৈ থাকিবলৈ সুবিধা পায়।

২) মৰি যোৱা গছ, শুকাই যোৱা বা আধা মৰা ডালবিলাক কাটি পৰাপক্ষত জ্বলাই দিব লাগে। বিশেষকৈ, ডিচেম্বৰ মাহৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ভিতৰত এই কাম কৰিলে নেমু শস্যৰ বিভিন্ন পতংগৰ সুপ্ত অৱস্থাত থকা লেটা বা পলুসমুহ ধ্বংস কৰিব পাৰি।

৩) মাৰ্চ-এপ্ৰিল মাহত নেমুশস্যৰ গা-গছ আৰু পুৰঠ ডালসমুহত চুণৰ লগত বি এইচ ছি ১০ শতাংশ পাউডাৰ ১০:১ অনুপাতত মিহলাই ডাঠকৈ পানীত গুলি সানি দিব লাগে। এনে কৰিলে বিশেষকৈ কেৰোণ পোক আৰু গছৰ বাকলি খোৱা পোকৰ আক্ৰমণ কমকৈ হয়।

৪) নেমু শস্যৰ বাৰীত আমৰলি পৰুৱাৰ বাহ মেলি দিব লাগে। আমৰলি পৰুৱাই নানাবিধ অনিষ্টকাৰী পতংগৰ কণী আৰু পলু খাই পতংগৰ আক্ৰমণ কমাই ৰাখিব পাৰে।

৫) কেৰোণ পোকে সাধাৰণতে গছৰ শুকাই যোৱা বাকলিৰ তলত কণী পাৰে। সেয়ে আক্ৰমণৰ প্ৰথম অৱস্থাত গছৰ শুকাই যোৱা বাকলিসমুহ কটাৰীৰে আঁতৰাই কণী আৰু পলুবিলাক ধ্বংস কৰিব পাৰি।

৬) কেৰোণ পোকৰ পলু গা-গছৰ ভিতৰলৈ সোমালে পলুৱে গা-গছত কৰা বিন্ধাৰ মুখৰ জাবৰখিনি আঁতৰাই ডাইক্ল’ৰভছ নামৰ ঔষধবিধত কঁপাহ তিয়াই বিন্ধাটোৰ ভিতৰলৈ খুঁটি দিব লাগে। এই ঔষধবিধ গেছীয় অৱস্থালৈ ৰুপান্তৰিত হৈ গছৰ ভিতৰত থকা পলুক নিধন কৰিব।

৭) আগ বিন্ধোৱা পোক, পাত সুৰংগী পোক, বগা মাখি, নেমুটেঙাৰ চাইলা আদিৰ আক্ৰমণ চকুত পৰিলে ডাইমিথ’য়েট ৩০ ই চিৰ ২ চাহ চামুচ ৫ লিটাৰ পানীত মিহলাই প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

৮)ফলৰ ৰস শুহি খোৱা পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবৰ বাবে নিশা কমলা আৰু নেমুটেঙাৰ বাৰীত জুই ধৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। জুইৰ পোহৰত এই পতংগৰ পখিলা সহজে আকৰ্ষিত হৈ জুইত পৰি মৰে। আনহাতে, ডাইমিথ’য়েট ৩০ ই টি ২ চাহ চামুচ ৫ লিটাৰ পানীত মিহলাই প্ৰয়োগ কৰিও এইবিধ পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি।

লেখক: ড° দিলিপ কুমাৰ শইকীয়া, ৰুদ্ৰ নাৰায়ণ বৰকাকতি (দৈনিক অসম)

2.86206896552
আপোনাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰক

(এই লিখনি সম্পৰ্কে যদি আপোনাৰ কোনো মতামত নাইবা পৰামৰ্শ আছে তেন্তে ইয়াত প্ৰদান কৰক।)

Enter the word
দিক্‌ নিৰ্ণায়ক
Back to top