মূল পৃষ্ঠা / কৃষি / শস্য উৎপাদন / কীট-পতংগ আৰু ৰোগৰ আক্ৰমণ / বিলাহী খেতিৰ কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাপনা :
অংশিদাৰী
Views
  • স্থিতি: সম্পাদনাৰ বাবে মুকলি

বিলাহী খেতিৰ কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাপনা :

বিলাহী খেতিৰ কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাপনাৰ বিষয়ে লিখা হৈছে ।

 

বিলাহীত বিশেষকৈ ভিটামিন চি আৰু মৌলিক পদাৰ্থ যেনে- ফছফৰাছ, পটেছিয়াম আৰু কেলছিয়াম আদি থাকে । বৰ্তমান বিলাহীৰ উচ্চ উৎপাদন ফল বিভিন্ন সঁচৰ উদ্ভাৱনে এই ক্ষেত্ৰত বিশেষ অৰিহনা আগবঢ়াইছে ।

গ্ৰীষ্মকালীন শাক-পাচলিৰ ভিতৰত বিলাহী এবিধ উল্লেখখনীয় পাচলি । বিলাহীত বিশেষকৈ ভিটামিন চি আৰু মৌলিক পদাৰ্থ যেনে- ফছফৰাছ, পটেছিয়াম আৰু কেলছিয়াম আদি থাকে । বৰ্তমান বিলাহীৰ উচ্চ উৎপাদন ফল বিভিন্ন সঁচৰ উদ্ভাৱনে এই ক্ষেত্ৰত বিশেষ অৰিহনা আগবঢ়াইছে ।

শস্যৰ তলীত বিলাহীৰ বীজ দিয়াৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এক নিৰ্দিষ্ট দিনৰ ব্যৱধানত শস্য চপোৱালৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ কীট-পতংগৰ দ্বাৰা গছজোপা আক্ৰান্ত হোৱা পৰিলক্ষিত হয় । যাৰ ফলস্বৰুপে বিলাহীৰ উৎপাদন বহুক্ষেত্ৰত হ্ৰাস হয় । এই ক্ষেত্ৰত কৃষকসকলে অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা গছজোপাৰ বিভিন্ন লক্ষণসমূহ ভালদৰে চিনাক্ত কৰি সঠিক সময়ত নিৰাময়ৰ ব্যৱস্থাসমূহ প্ৰয়োগ কৰিলে যথেষ্ট সুফল পাব পাৰে । সেয়েহে খাদ্য শস্যৰ উৎপাদন আৰ্থিকভাৱে লাভজনক আৰু নিৰাপদ কৰিবৰ বাবে বিভিন্ন নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতিসমূহ সু-সমন্বিতভাৱে প্ৰয়োগ কৰি অনিষ্টকাৰী পতংগৰ সংখ্যা ক্ষতিকাৰক সীমাৰ তলত ৰাখি নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটোৱেই সমন্বিত কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাৰ মূল লক্ষ্য ।

বিলাহীৰ প্ৰধান কীট-পতংগ -

ক) ফল বিন্ধা কৰা পোক :-

ফল বিন্ধা পোক বিলাহীৰ প্ৰধান অনিষ্টকাৰী পতংগ । এই পোকৰ পলুবিলাকে শস্যৰ অনিষ্ট সাধন কৰে । পূৰ্ণাংগ মাইকী পখিলাই বিলাহী গছৰ পাতৰ দুয়ো পিঠিত কণী পাৰে । কণীৰ পৰা ওলোৱা সৰু সৰু পলুবোৰে প্ৰথমে কোমল পাত খাবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ডাঙৰ হোৱাৰ লগে লগে ফলটো বিন্ধা কৰি ভিতৰলৈ সোমাই যায় । পূৰ্ণাংগ পখিলাবিলাক দেখিবলৈ পাতল হালধীয়া মুগা বৰণৰ । পখিলাৰ দেহাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৫ মি: মি:, সন্মুখৰ পাখি দেখাত পাতলমটীয়া আৰু ক’লা বৰণৰ । পিছফালৰ পাখি পাতল ৰঙৰ আৰু ক’লা বৰণৰ কিছুমান দাগ থাকে । পূৰ্ণাংগ পলু দেখাত সেউজীয়া আৰু ধোঁৱা বৰণৰ । পলুৰ দেহাৰ দৈৰ্ঘ্য ৩১-৫০ মি : মি: ।

খ) শূৰ পোক :- এইবিধ পোকৰ অপৈণত পলুবোৰে প্ৰথমে পাতৰ সেউজীয়া অংশ খায় আৰু ফলস্বৰুপে পাতৰ বৰণ দেখাত শুকান বগা ৰঙৰ হয় । পুলি অৱস্থাত থকা বিলাহী গছত পলুৱে কুমলীয়া পাতৰ ঠাৰি বা কুমলীয়া গা-গছত যেনি তেলি ফুটা কৰে । ইয়াৰ ফলত গছৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ বাধাগ্ৰস্ত হয় । সুৰ পোকৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩৫-৪০ মি: মি: । ইহঁত দেখাত ক’লা আৰু ওপৰৰ পিঠিত হালধীয়া সেউজীয়া ৰঙৰ কিছুমান দাগ থাকে আৰু কাষৰফালে দীঘল আঁচ থাকে । সন্মুখৰ পাখিত সোণালী আৰু ধোঁৱা বৰণীয়া কিছুমান আঁক থাকে । গৰম আৰু সেমেকা বতৰত এই পোকৰ আক্ৰমণ বেছি হয় ।

গ) বগা মাখি :- এইবিধ পোকৰ পৈণত আৰু অপৈণত উভয়ে পাতৰ তলফালে থাকি পাতৰ পৰা ৰস শুহি লয় । পূৰ্ণাংগ অৱস্থাৰ বগা মাখি ১-১.৫মি: মি: দীঘল । গাত লাগি থকা পাখি দুখন ঢকঢকীয়া বগা । অপৈণত অৱস্থাৰ বগা মাখিবিলাক শেতা-হালধীয়া । বগা মাখিবিলাক পাতৰ তলফালে একগোট হৈ থাকি পাতৰ ৰস শুহি লোৱাৰ বাবে আক্ৰান্ত পাতবিলাকত প্ৰথমে সৰু সৰু শেতা দাগ কিছুমান দেখিবলৈ পোৱা যায় । পিছলৈ এই দাগবোৰ আকাৰত বাঢ়ি ঈষৎ হালধীয়া বৰণৰ হয় । ৰস শুহি খোৱাৰ সময়ত এই পোকে পাতত নি:সৰণ কৰা ৰসত এবিধ ক’লা বৰণৰ ভেঁকুৰ উৎপন্ন হৈ গছৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰণালীত ব্যাঘাত জনায় । এইবিধ পোকে বিগম’ভাইৰাছৰ বাহক হিচাপে কাম কৰে । গৰম বতৰত এইবিধ পোকৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বেছি হয় ।

ঘ) মোৱা পোক :- মোৱা পোক আকৃতিত সৰু আৰু কোমল । বগা মাখিৰ নিচিনাকৈ মোৱা পোকেও পাতৰ ৰস শুহি খায় । বিশেষকৈ কুমলীয়া পাত, কাণ্ড আৰু ফুলৰ কলি লেৰেলি শুকাই যায় আৰু পাতখিলা হালধীয়া বৰণৰ হৈ পৰে । অৱশেষত গছ জোপা মৰি যায় । শুহি যোৱাৰ সময়ত এইবিধ পোকে পাতত নি:সৰণ কৰা ৰসত এবিধ ক’লা বৰণৰ ভেঁকুৰ উৎপন্ন হয় । ফলত গছৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰণালীত অসুবিধা হয় ।

নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা -

অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৃষি কাৰ্যৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ । অধিক উৎপাদনৰ লাভ কৰিবৰ বাবে শস্যৰ প্ৰতিপালনত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিব লাগিব । শাক-পাচলিৰ কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণত বিশেষকৈ ৰাসায়নিক ঔষধ প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰত আমি যথেষ্ট সাৱধানতা অবলম্বন কৰিব লাগে । শস্য ৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ৰাসায়নিক ঔষধসমূহ নিৰ্বিচাৰে প্ৰয়োগ কৰিলে পৰিৱেশ প্ৰদূষিত কৰাৰ উপৰি শস্যত ৰৈ যোৱা অৱশিষ্ট আমাৰ শৰীৰৰ অপকাৰ কৰে । সেয়েহে অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগ দেখা মাত্ৰকে ৰাসায়নিক ঔষধ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ যোৱাতকৈ সমন্বিত কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতিৰ অন্তৰ্গত পদ্ধতিসমূহত অধিক গুৰুত্ব দিব লাগে ।

তলত উল্লেখ কৰা বিভিন্ন ব্যৱস্থাসমূহ অৱলম্বন কৰি অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগ বহু পৰিমাণে কমাব পাৰি ।

১) খেতিডৰা শস্যৰ গুটি সিঁচাৰ পূৰ্বে ৰ’দৰ বতৰত মাটি ডোখৰ ভালদৰে দকৈ চহাই মাটিৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বন-বাত ভালকৈ চিকুণাই ল’ব লাগে । তেনে কৰিলে মাটিৰ তলত লেটা বান্ধি থকা আৰু বন-বাতত আশ্ৰয় লৈ থকা কীট-পতংগসমূহৰ সংখ্যা কমি যায় ।

২) বিলাহীৰ ফল বিন্ধা পোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ২০-২৫ দিনীয়া বিলাহী পুলিৰ ১৬ টা শাৰীৰ মূৰে মূৰে ৪৫-৫০ দিনীয়া নাৰ্জীফুলৰ এটা শাৰী লগাব পাৰিলে ফল বিন্ধা পোকসমুহ বিলাহীতকৈ নাৰ্জী ফুলত সহজতে আকৰ্ষিত হ’ব ।

৩) হালধীয়া আঠাযুক্ত ফান প্ৰতি হেক্টৰৰ বাবে ১০-১২ মানকৈ ব্যৱহাৰ কৰিলে ক্ৰমান্বয়ে মোৱা, বগা মাখি, শোহনি পতংগ আদিৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা পোৱাৰ লগতে ভাইৰাছজনিত ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ কমাব পাৰি ।

৪) জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণৰ উপায় হিচাপে ট্ৰাইক’গ্ৰামা প্ৰিটিঅছাম নামৰ কণী পৰজীৱীকৰণ পতংগবিধ প্ৰতি হেক্টৰ মাটিত বিলাহীৰ বাবে ১ লাখকৈ লৈ ৭ দিনৰ ব্যৱধানত শস্যডৰাত প্ৰয়োগ কৰিলে ফল বিন্ধা পোক নিয়ন্ত্ৰন হয় ।

৫) কীট-পতংগৰ আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰা উচ্চ উৎপাদনক্ষম জাতসমূহৰ খেতি কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিব লাগে । যেনে :- আৰকা, ৰাকশ্বাখ, অভিলাষ ।

৬) শস্যৰ আৰম্ভণিতে কীট-পতংগই বা বেমাৰে আক্ৰমণ কৰা গছবোৰ আঁতৰাই পুৰি পেলাব লাগে । এনে কৰিলে পতংগৰ বংশ বৃদ্ধি হৈ অধিক অনিষ্ট কৰাৰ সম্ভাৱনা দূৰ হয় ।

৭) শস্যত প্ৰয়োজনীয় পৰিমাণৰ সাৰ আৰু গোবৰ সঠিক সময়ত প্ৰয়োগ কৰাত গুৰুত্ব দিব লাগে । এনে কৰিলে শস্যৰ শ্ৰীবৃদ্ধি ঘটে আৰু কীট-পতংগ, বেমাৰ-আজাৰৰ আক্ৰমন প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা শক্তি আহৰন কৰি লয় । মনত ৰাখিব লাগিব যে অতিমাত্ৰা নাইট্ৰজেনযুক্ত সাৰ আৰু গোবৰে বগা মাখি, মোৱা আদি পতংগৰ বংশ বৃদ্ধি কৰে ।

৮) নিমৰ গুটিৰ পৰা উলিওৱা ৰস প্ৰথমস্তৰৰ ফল বিন্ধা পোকৰ পলুত স্প্ৰে’ কৰিব লাগে ।

৯) ৰাতিৰ ভাগত প্ৰতি হেক্টৰ মাটিত ১ টা পোহৰ ফান ব্যৱহাৰ কৰিলে শূৰ পোক আৰু ফল বিন্ধা পোকৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা পাব পাৰি ।

১০) কীটনাশক জাতীয় চাবোন, নিম আৰু ঘৰত তৈয়াৰ কৰা তেল প্ৰয়োগ কৰি মোৱা পোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি ।

ৰাসায়নিক ঔষধ প্ৰয়োগ -

অনিষ্টকাৰী কীট-পতংগৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হৈ আৰ্থিকভাৱে শস্যৰ হানি কৰিব পৰা অৱস্থা পালেহে তলত উল্লেখ কৰা কীটনাশক ঔষধসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে ।

১) ফল বিন্ধা পোকৰ ক্ষেত্ৰত চাইপাৰমেথ্ৰিন ১০ ই চি ঔষধৰ ৫০০ মি:লি: প্ৰায় ২৫০ লিটাৰ পানীত মিহলাই হেক্টেৰে প্ৰতি প্ৰয়োগ কৰিব লাগে । প্ৰথমবাৰ ঔষধ প্ৰয়োগ কৰাৰ পাছত ১০-১৫ দিনৰ ব্যৱধানত পুনৰ দ্বিতীয়বাৰ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে ।

২) শূৰ পোকৰ বিপৰীতে চাউলৰ মল ৫ কেজি, গুৰ বা চেনিজাতীয় দ্ৰব্য ৫০০ গ্ৰাম ৩ লিটাৰ পানীত মিহলাই হেক্টৰে প্ৰতি প্ৰয়োগ কৰিব লাগে ।

৩) ইমিতা ক্লপ্ৰিত নামৰ দৰৱ প্ৰতি ৩-৪ লিটাৰ পানীত ১ মি: লি: মিহলাই প্ৰয়োগ কৰি সুফল পাব পাৰি ।

৪) কোনো ৰাসায়নিক ঔষধ শস্য চপোৱাৰ ১২-১৫ দিনৰ আগৰ পৰা প্ৰয়োগ কৰিব নালাগে ।

লেখিকা :- চাবৰীণ চুলতানা আহমেদ, ড° অঞ্জুমণি দেৱী

উৎস :- দৈনিক জনমভূমি

3.5
তৰাসমূহৰ ওপৰত ক্লীক কৰি মান প্ৰদান কৰক।
আপোনাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰক

(এই লিখনি সম্পৰ্কে যদি আপোনাৰ কোনো মতামত নাইবা পৰামৰ্শ আছে তেন্তে ইয়াত প্ৰদান কৰক।)

Enter the word
দিক্‌ নিৰ্ণায়ক
Back to top