অংশিদাৰী
Views
  • স্থিতি: সম্পাদনাৰ বাবে মুকলি

হিমপ্ৰবাহ

হিমপ্ৰবাহ

হিমবাহ (Glacier) নদী আৰু বতাহৰ নিচিনাকৈ হিমবাহো ভূ-পৃষ্ঠৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰা এটা প্ৰধান কাৰক৷ হিমবাহেও ক্ষয়,পৰিবহন আৰু অৱক্ষেপনৰ দ্বাৰা ভূ-পৃষ্ঠৰ যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে৷ আচলতে পৃথিৱীৰ যিবোৰ ঠাইত চিৰতুষাৰ জমা হৈ থাকে,সেইবোৰ ঠাইৰ পৰা মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ প্ৰভাৱত তলৰ ফাললৈ বৰফৰ স্তুপ লাহে লাহে গতি কৰাকে হিমবাহ বুলি কোৱা হয়৷ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বাহিৰে পৃথিৱীৰ সকলো মহাদেশৰে বৰফভূমি আছে৷

ভূ-পৃষ্ঠৰ অৱস্থিতি অনুসৰি হিমবাহক তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি-

(ক)মহাদেশীয় হিমবাহ পৃথিৱীৰ উপৰি ভাগৰ উচ্চ অক্ষাংশৰ কিছুমান অঞ্চলৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠত গোটেই বছৰ জুৰি বৰফেৰে আবৃত হৈ থাকে৷

উদাহৰণস্বৰূপে,উত্তৰ মহাসাগৰক আগুৰি থকা উত্তৰ ছাইবেৰিয়াৰ তুন্দ্ৰাঅঞ্চল, আইছলেণ্ড,গ্ৰিণলেণ্ড,এণ্টাৰ্কটিকা আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলৰ তুষাৰ আৰু বৰফে আবৃত অঞ্চলবিলাক৷ এই বৰফৰ স্তূপবিলাকক হিমপ্ৰচ্ছদ (Ice-cap) বুলি কোৱা হয়৷ ইয়াক মহাদেশীয় হিমবাহ (Continental glacier) বুলিও কোৱা হয়৷

(খ)গিৰিপদী হিমবাহ পৰ্বতৰ উচ্চ অঞ্চলৰ পৰা উপত্যকা আৰু এঢলীয়া অঞ্চলেৰে নামনিলৈ আহোঁতে সেইবোৰৰ পাদদেশত তুষাৰ খণ্ডবোৰ সিঁচৰিত হৈ পৰে আৰু এক বিস্তীৰ্ণ হিমবাহৰ সৃষ্টি হয়৷ পৰ্বতৰ পাদদেশত অৱস্থিত এনেধৰণৰ হিমবাহক গিৰিপদী হিমবাহ (Piedmont glacier) বোলে৷ গিৰিপদী হিমবাহক উপত্যকা হিমবাহৰ অংশ বিশেষ বুলি ভবা হয়৷

(গ)উপত্যকা হিমবাহ উচ্চ পৰ্বত-পাহাৰৰ ওপৰত জমা হৈ থকা বৰফৰ স্তুপ মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তি আৰু চাপৰ ফলত পৰ্বতৰ আশ-পাশ হেলনীয়া উপত্যকাইদি তললৈ নামি আহে৷ এইদৰে নামি অহা বৰফৰ স্তুপৰ তল ভাগতকৈ কাষৰীয়া অঞ্চলত ঘৰ্ষণ বেছি হয়৷ তাৰ ফলত সন্মুখভাগ জিভাৰ দৰে আগবাঢ়ি যায়৷ এনেধৰণে আগবাঢ়ি অহা অংশটোক উপত্যকা হিমবাহ (Mountain or Valley glacier) বোলে৷

হিমবাহৰ ক্ষয়কাৰ্য দ্বাৰা প্ৰধানকৈ পৃথিৱীৰ শীত প্ৰধান অঞ্চল বিলাকত ক্ষয় সাধন হয়৷ হিমবাহ প্ৰবাহিত হওঁতে ইয়াৰ গতিপথত থকা মাটি,শিলা,গোলাশ্ম আদি লগত উটুৱাই লৈ যায়৷ এইদৰে উটুৱাই লৈ যোৱা পদ্ধতিটোক হিমানী ধাৱন বুলি কোৱা হয়৷ পদাৰ্থবোৰৰ দ্বাৰা হিমবাহে উটুৱাই লৈ যোৱা নিম্নস্থ শিলাস্তৰ ক্ষয়ীকৰণ কৰে৷ এই পদ্ধতিটোক অপঘৰ্ষণ (abrasion) বোলে৷
হিমানী ধাৱন আৰু অপঘৰ্ষণৰ ফলত হিমবাহৰ উপত্যকাৰ তলিখন বহল আৰু দুফালৰ গৰা দুটা থিয় হয়৷ তাৰ ফলত উপত্যকাটো দেখাত 'U'আখৰটোৰ দৰে হয়৷

হিমবাহে পৰিবহন কাৰ্য বিভিন্ন পদ্ধতিৰে খনন কৰা

শিল,গোলাশ্ম,মাটি আদি হিমবাহৰ প্ৰবাহৰ লগত নিম্নস্থানলৈ বাহিত কৰে৷ কেতিয়াবা আকৌ হিমবাহ উপত্যকাৰ দুয়ো কাষৰ গৰাৰ পৰা তুষাৰ স্তূপ খহি পৰি তাৰ লগতে পৰিবাহিত হয়৷

হিমবাহে পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ পৰা তুষাৰ ৰেখা পাৰ হৈ নিম্নভূমি অঞ্চললৈ গতি কৰাৰ লগে লগে বৰফ গলিবলৈ ধৰে আৰু লগত বহন কৰি অনা পদাৰ্থবোৰ অবক্ষেপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে৷ সাধাৰণতে এইবোৰকে গ্ৰাব অৱক্ষেপ (Moraine deposit) বোলে৷ হিমবাহ য'ত গলি যায় তাত গলি যোৱা পানীৰ দ্বাৰা এই পদাৰ্থবোৰ কেতিয়াবা সিঁচৰিত হৈও জমা হ'ব পাৰে৷ এইদৰে সন্মুখভাগত জমা হোৱা গ্ৰাবক প্ৰান্তগ্ৰাব (Terminal moraine) আৰু দুই কাষত জমা হোৱা গ্ৰাবক পাৰ্শগ্ৰাব (Lateral moraine) বোলে৷

হিমবাহৰ তলিত জমা হোৱা গ্ৰাবক ভূমিগ্ৰাব (Ground moraine) আৰু দুটা হিমবাহ লগহৈ মাজভাগত সৃষ্টি কৰা গ্ৰাবক মধ্যগ্ৰাব (Medial moraine) বোলে৷ এইবোৰৰ উপৰিও অৱক্ষেপণৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা আৰু কিছুমান ভূ-অবয়ব দেখা যায়৷ সেইবোৰৰ ভিতৰত শিল,বালি,গোলাশ্ম,মাটি আদি সিঁচৰিত হৈ গোলাশ্ম মৃতিকাৰ (Boulder clay) সৃষ্টি হয়৷ আনহাতে নদীৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা ব্যঞ্জনাৰূপ পলসৰ দৰে হিমবাহেও বৰফ গলা পানীৰ দ্বাৰা শিল,বালি,বোকাৰে ব্যঞ্জনাৰূপ পলস (Alluvial Fan) ৰ সৃষ্টি কৰে৷ কেতিয়াবা শিলাসমূহ স্তূপৰ আকাৰত শাৰী শাৰীকৈ সজোৱা থাকে৷ এনেধৰণৰ অবয়বক অণ্ডকৰণ্ড ভূ-প্ৰকৃতি (basket of egg topography) বুলি কোৱা হয়৷ কেতিয়াবা এই শিলৰ স্তূপবোৰ বৃহৎ আকাৰৰ হয়৷ এনে বৃহৎ স্তূপ থকা ভূ-অবয়বক ড্ৰামলিন (drumlin) বোলে৷ কেতিয়াবা বোৱতী পানীৰ সহায়ত শিল,বালিৰে গঠিত এক বিশেষ ধৰণৰ ওখ আলিবাটৰ দৰে যি ওখ অবয়বৰ সৃষ্টি হয়,তাক এস্কাৰ (Esker) বোলে৷ কেতিয়াবা আকৌ কিছুমান ঠাইত অৱক্ষেপণৰ দ্বাৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হয়,আকৌ কিছুমান ঠাইত বিশাল সমভূমিলৈ পৰিবৰ্তন হয়৷

সংগ্ৰহ: অচ্যুত ভূঞা

2.89230769231
আপোনাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰক

(এই লিখনি সম্পৰ্কে যদি আপোনাৰ কোনো মতামত নাইবা পৰামৰ্শ আছে তেন্তে ইয়াত প্ৰদান কৰক।)

Enter the word
দিক্‌ নিৰ্ণায়ক
সম্পৰ্কীয় সামগ্ৰীসমূহ
অধিক ...
Back to top