অংশিদাৰী
Views
  • স্থিতি: সম্পাদনাৰ বাবে মুকলি

শিশুসকলৰ প্ৰস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সক্রমণ

হস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী স্বাস্থ্য সমস্যা সহ প্রস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সক্রমণ শিশুসকলৰ এক বিৰল সমস্যা।

হস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী স্বাস্থ্য সমস্যা সহ প্রস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সক্রমণ শিশুসকলৰ এক বিৰল সমস্যা।

শিশুসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্রস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সংক্রমণ এই বাবেই তাৎক্ষণিক মনোযোগ দিব লাগে যে

• UTI শিশুসকলৰ জ্বৰৰ প্রধান কাৰণ। শ্বাসতন্ত্ৰৰ সংক্রমণ আৰু ডায়েৰিয়াৰ পিছতেই UTI শিশুসকলৰ বেছিকৈ পৰিলক্ষিত হোৱা সংক্রমণ ।

. অপৰিমিত আৰু পলমকৈ কৰা চিকিৎসাই বৃক্কৰ স্থায়ীভাৱে ক্ষতিসাধন কৰি বিপদ ঘটাব পাৰে। উরাই-ঘূৰাই হোৱা UTI -এ বৃক্কত ঘাঁ লগাব পাৰে, এই ঘাঁ শুকালেও ৰোগীৰ উচ্চ ৰক্তচাপ হ’বলৈ পাৰে, বৃক্কৰ বিকাশ নিম্নমানৰ হ’ব পাৰে আৰু আনকি বৃক্কৰ ক্ৰণিক বিকাৰ হ’ব পাৰে।

• নানান ৰূপেৰে দেখা দিয়াৰ বাবেই প্রায়ে UTI নির্ণয়ত ভুল হৈ যায়। বিচক্ষণতা আৰু সন্দেহ প্রৱণতাৰ উচচাংক ইয়াৰ নিৰ্ণয়ৰ বাবে

প্রয়োজনীয়।

• ইয়াৰ পুনৰাবৃত্তিৰ সম্ভাৱনাৰ হাৰ উচ্চ।

শিশুসকলক UTI-ৰ পিনে ঠেলি দিয়া প্রধান কাৰকবোৰ হ’ল

• UTI প্রধানকৈ ছোৱালীৰ হয়, কাৰণ ছোৱালীহঁতৰ মূত্ৰনলী চুটি।

• পায়খানা কৰাৰ পিছত ছোৱালীহঁতে আগফালৰ পৰা পিছফাললৈ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পৰিৱর্তে পিছফালৰ পৰা আগফাললৈ পৰিষ্কাৰ কৰে।

• যিসকল শিশুৰ জন্মগত প্রস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ বিসঙ্গতি থাকে, যেনে - ভেছাইক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ (মূত্রাশয়ৰ মূত্র ইউৰেটাৰেদি গৈ বৃক্কলৈ উভটি যোৱা অৱস্থা) আৰু পষ্ট্ৰেৰিঅ'ৰ ইউৰেথ্রেল।

• চুন্নত নকৰা ল’ৰাবোৰৰ চুন্নত কৰা ল’ৰাতকৈ UTI বেছিকৈ হয়।

• প্ৰস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ গাঁথনিৰ বিসঙ্গতি (যেনে – পষ্টেৰিঅ'ৰ ইউৰেথ্রেল)।

• প্রস্ৰাৱতন্ত্রত হোৱা পাথৰ।

• অন্যান্য কাৰণ— কোষ্ঠকাঠিন্য, শৌচদ্বাৰ-প্রস্ৰাৱদ্বাৰৰ অপৰিচ্ছন্নতা (poor perineal hygiene) দীঘলীয়া সময় ধৰি কৰা কেথেটাৰ প্ৰয়োগ বা UTI পৰিয়ালত আন কাৰোবাৰ থকাৰ নজিৰ|

লক্ষণসমূহ

বুজন ল’ৰা-ছোৱালীয়ে নিজৰ সমস্যাবোৰ দাঙি ধৰিব পাৰে। এনে ল’ৰা-ছোৱালীৰ প্ৰস্ৰাৱতন্ত্রৰ সংক্রমণৰ লক্ষণবোৰ প্রাপ্তবয়স্কসকলৰ সৈতে একে আৰু সেয়া আমি ১৮ অধ্যায়ত আলোচনা কৰি আহিছো। কণ কণ শিশুৱে নিজৰ সমস্যা দাঙি ধৰিব নোৱাৰে। প্রস্ৰাৱ কৰোঁতে কান্দিব ধৰা, প্রস্ৰাৱ হোৱাত অসুবিধা হোৱা, প্রস্ৰাৱ দুৰ্গন্ধময় হোৱা, উৰাই-ঘূৰাই হৈ খৰা কাৰণ বুলি নোৱাৰা জ্বৰেই UTI ৰ প্রধান অভিযোগ। UTI যুক্ত কণমানি শিশুৰ ভোক কমে বা ডায়েৰিয়া হয়, ওজন প্রাপ্তিৰ হাৰ নিম্ন হয় বা ওজন হ্রাস পায়, খিংখিঙিয়া হৈ পৰে বা একো লক্ষণেই সমূলি দেখা পোৱা নাযায়।

সংক্ৰমণৰ ৰোগ নিৰ্ণয়

• UTI ধৰা পেলোৱা পৰীক্ষা (Screening Test) : প্ৰস্ৰাৱৰ অনুবীক্ষণ পৰীক্ষা বা ডিপষ্টিক পৰীক্ষা। ইয়াৰ সবিশেষ অধ্যায় নং ১৮ত দ্রষ্টব্য।

• U TI-ৰ খাটাং নির্ণয় পৰীক্ষণ: প্রস্ৰাৱৰ কালছাৰ পৰীক্ষাই সংক্রমণ সাব্যস্ত কৰে। নির্দিষ্ট সংক্রমণকাৰী বেক্টেৰীয়া চিনাক্ত কৰি তাৰ বিৰুদ্ধে চিকিৎসা কৰিবলৈ যথোপযুক্ত এণ্টিবায়’টিক বাছি উলিয়াবলৈ এই পৰীক্ষা দৰকাৰ|

• তেজৰ পৰীক্ষা: হিমগ্ল’বিন, মুঠ আৰু পৃথকীকৃত ‘শ্বেত ৰক্ত কণিকাৰ গণনা (TLC,DLC), তেজৰ ইউৰিয়া, ছিৰাম ত্রিয়েটিনিন, তেজৰ চেনি (Blood Sugar) আৰু ছিৰিয়ে’ভি প্রটিন আদি।

লুকাই থকা বিসঙ্গতিবোৰ বিচাৰি উলিয়াবলৈ কৰা পৰীক্ষা

•  ৰেডিঅ’লজিকেল পৰীক্ষাসমূহঃ বৃক্ক আৰু মূত্রাশয়ৰ আল্ট্ৰাছাউণ্ড, পেটৰ এ’-ৰে, ভইডিং ছিষ্ট ইউৰেথ গ্রাম— VUG, পেটৰ CT স্কেন বা MRI আৰু ইন্ট্রোভেনাছ ইউৰ’গ্রাফি (IVU)।

• বৃক্কত হোৱা ‘স্কাৰিং বিচাৰিবলৈ কৰা পৰীক্ষাঃ ডাইমাৰকেপ্ট চাকচিনিক এচিড (DMSA) ৰ বৃক্ক স্কেন বৃক্কত হোৱা ‘স্কাৰিং বিচাৰি উলিয়াবৰ বাবে উত্তম পদ্ধতি UTI-এ আক্রমণ কৰাৰ ৩ৰপৰা ৬ মাহৰ পাছত এই DMSA স্কেন কৰা উচিত।

• ইউৰ'ডাইনেমি অধ্যয়নবোৰে বৃক্কৰ কাম-কাজৰ খতিয়ান লয়।

ভইডিং চিষ্ট ইউৰেখ্রগ্রাম কি? কেতিয়া আৰু কেনেকৈ কৰা হয়?

ভইডিং চিষ্ট ইউৰেখ্রগ্রাম (VCUG)(প্রথমতে মিৰেটিং চিষ্ট—MCU ইউৰেখ্রগ্রাম বোলা হৈছিল) এটা এ-ৰে পৰীক্ষা যিটো প্রস্ৰাৱতন্ত্রৰ সংক্রমণ হৈ থকা শিশু আৰু ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ৰ বাবে বৰ গুৰুত্বপূর্ণ।

• VCUG ভেছক ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ আৰু তাৰ শোচনীয়তাৰ স্তৰ আৰু মূত্রাশয়, মূত্ৰনলীৰ বিসঙ্গতি বিচাৰি উলিওৱাৰ ক্ষেত্ৰত স্বর্ণ মানদণ্ডৰ পৰীক্ষা।

• দুবছৰ তলৰ প্ৰতিটাে শিশুৰেই প্রথম আক্রমণৰ পিছতেই এই পৰীক্ষা কৰা উচিত|

• UTI-ৰ চিকিৎসাৰ পাছত ৰোগ নির্ণয়ৰ পিছৰ সচৰাচৰ প্রথম সপ্তাহত VCUG কৰা উচিত ।

• এই পৰীক্ষাত সম্পূর্ণ বীজাণুমুক্ত সাৱধানতাৰে সাধাৰণতে এণ্টিবায়’টিক আচ্ছাদনেৰে কেথেটাৰৰ জৰিয়তে ৰেডিঅ’-অস্বচ্ছ আয়ডিনযুক্ত ‘ডাই’ বা কন্ট্রাষ্ট দ্রৱণেৰে পূৰ্ণ আয়তনতলৈকে মূত্রাশয় পৰিপূৰ্ণ কৰা হয়।

প্ৰস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সক্রমণৰ প্ৰতিৰোধ

১। পানী/পানীয় গ্ৰহণৰ পৰিমাণ বঢ়াওক। ই প্রস্ৰাৱ পনীয়া কৰে আৰু মূত্রাশয় তথা প্রস্ৰাৱতন্ত্রৰপৰা বেক্টেৰিয়া বহিষ্কাৰ কৰিবলৈ সহায় কৰে।

২। শিশুসকলে প্রতি দুঘণ্টা বা তিনি ঘণ্টাৰ মূৰে মূৰে প্ৰস্ৰাৱ কৰা উচিত।  মূত্রাশয়ত প্রস্ৰাৱ বেছিপৰলৈকে ধৰি ৰখাই বেক্টেৰিয়াবোৰৰ বংশবৃদ্ধিৰ সুযোগহে দিয়া হয়|

৩। শিশুসকলৰ জননাংগৰ এলেকা পৰিষ্কাৰকৈ ৰাখিব লাগে। পায়খানাৰ  পাছত পৰিষ্কাৰকৈ সন্মুখৰপৰা পিছফাললৈহে মচিব লাগে, পিছফালৰ পৰা আগফাললৈ নহয়। এই অভ্যাসে পায়ু অঞ্চলৰপৰা বেক্টেৰিয়া মূত্ৰনলীৰ ফালে বিয়পি পৰাত বাধা দিয়ে।

৪। ডায়েপাৰ সঘনাই সলাই থাকিব লাগে যাতে মল-মূত্র শিশুৰ জননাংগৰ সংস্পৰ্শত বেছি সময়লৈ নাথাকে।

৫। শিশুসকলক কেৱল কপাহী আণ্ডাৰ গামেণ্ট পিন্ধাব লাগে যাতে অবাধে বতাহ চলাচল হয়। ফিটফিটিয়া টান পেণ্ট আৰু নাইলনৰ আণ্ডাৰৱেৰ এৰাই চলক।

৬। ‘বাবুল বাথ’স দিয়া এৰাই চলক।

৭।চুন্নত নকৰা ল’ৰাৰ লিংগৰ উপৰিচ্ছদ নিয়মিতভাৱে ধুৱাই ৰাখিব লাগে।

৮। VUR  থকা ল’ৰা-ছোৱালীৰ ব্লাডাৰত যাতে অৱশিষ্ট প্রস্ৰাৱ ৰৈ নাযায়, তাৰ বাবে একেবাৰতে প্রস্ৰাৱ কৰাৰ পৰা নুঠাই দুবাৰ তিনিবাৰ আকৌ প্রস্ৰাৱ কৰাবলৈ চেষ্টা কৰা।

৯। কম মাত্ৰাৰ এণ্টিবায়’টিকৰ দৈনিক খোৰাক প্রতিৰোধী নিদানৰূপে দীঘলীয়া সময় জুৰি UTI-ৰ ফালে যোৱাৰ সম্ভাৱনা থকা ল’ৰা-ছোৱালীৰ বাবে অনুমোদন কৰা হয়|

প্ৰস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সক্রমণৰ চিকিৎসাসমূহ

সাধাৰণ ব্যৱস্থা

• শিশুটিক প্রস্ৰাৱ সংক্রমণৰ সকলো প্রতিৰোধী নিদান অনুসৰণ কৰিবলৈ দিয়া উচিত|

• UTI পীড়িত এটি শিশুক প্রচুৰ পৰিমাণে পানী খাবলৈ বুজাওক। চিকিৎসালয়ৰ চিকিৎসাধীন ৰুগ্ন শিশুসকলৰ ইন্ট্রাভেনাছ ফ্লইডু থেৰাপিৰ প্রয়োজন হয়।

• জ্বৰৰ বাবে যথাযোগ্য ঔষধ দিয়া উচিত।

• চিকিৎসা সম্পূর্ণ হোৱাৰ পাছত সংক্রমণ যথাযথভাৱে নিয়ন্ত্রণলৈ আহিল নে নাই সেয়া সুনিশ্চিত কৰিবলৈ প্রস্ৰাৱৰ পৰীক্ষা কৰা প্রয়োজন। আকৌ যে কোনো সংক্রমণ হোৱা নাই সেয়া সুনিশ্চিত কৰিবলৈ নিয়মিত প্রস্ৰাৱ পৰীক্ষাসহ পুনৰীক্ষণ সকলো শিশুৰ ক্ষেত্রতে প্রয়োজনীয়।

• আলট্ৰাছাউণ্ড আৰু আন প্রযোজ্য পৰীক্ষাৱলী UTI হোৱা শিশুসকলৰ অনতিপলমে এণ্টিবায়’টিকেৰে চিকিৎসা কৰা উচিত।

বিশেষ চিকিৎসা

• ইউৰিণ কালছাৰ চিকিৎসালৈ আগবঢ়াৰ আগেয়েই পঠিয়াব লাগে, যাতে কাৰক বেক্টেৰিয়া চিনাক্ত হয় আৰু যথোপযুক্ত এণ্টিবায়’টিক বাছি উলিয়াব পাৰি।

• শিশুটিক চিকিৎসালয়ত ভর্তি কৰি উচ্চ স্তৰৰ ইন্ট্রাভেনাছ দিব লগা হয় যদিহে সি বা তাই প্রখৰ জ্বৰ, বমি, ভীষণ ফ্লেংক বিষত পৰে আৰু ঔষধ মুখেৰে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাকৈ ৰুগ্ন হৈ পৰে।

• তিনি মাহৰ পৰা ছমাহ বয়স শিশুসকল, যিসকল ৰুগ্ন নহয়, আৰু মুখেৰে খাবলৈ দিয়া ঔষধ গ্রহণ কৰিব পাৰে— তেওঁলোকক এণ্টিবায়’টিক খাবলৈ দিয়া হয়।

• এইটো গুৰুত্বপূর্ণ যে চিকিৎসকে পৰামর্শ দিয়া এণ্টিবায়'টিকৰ সম্পূর্ণ  পৰিমিতিৰ এণ্টিবায়’টিক যাতে শিশুসকলক দিয়া হয়।

• আৰু আনকি শিশুটিয়ে-ৰ কোনো লক্ষণ দেখুৱালেও চিকিৎসকে প্রেছক্রাইব কৰা ঔষধৰ ক'ৰ্ছ সম্পূর্ণ কৰিবই লাগে।

আবৃত্তিশীল প্ৰস্ৰাৱতন্ত্ৰৰ সক্রমণ

পুনঃ পুনঃ সহকাৰে হোৱা UTI-ত আন্ট্রাচাউণ্ড,  VCUG কোনো সময়ত DMSA স্কেন অন্তনিহিত কাৰণ বাহিৰ কৰিবলৈ দৰকাৰত আহে। পুনঃ পুনঃ সংঘটিত UTI-ৰ তিনিবিধ গুৰুত্বপূর্ণভাৱে চিকিৎসাধীন সমস্যা হ’ল— VUR, পষ্টেৰিঅ'ৰ ইউৰেথ্রেল ভেলভ আৰু বৃক্কৰ পাথৰ।

অন্তর্নিহিত কাৰণ অনুযায়ী কৰা বিশিষ্ট ঔষধ চিকিৎসাৰ পিছে পিছেই প্রতিৰোধী নিদানসমূহ আৰু দীঘলীয়া প্রতিৰোধী এন্টিবায়’টিক থেৰাপিৰ পৰিকল্পনা কৰা হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত শল্য চিকিৎসাৰ পৰিকল্পনা যুটীয়াভাৱে নেফ্ৰ'লজিষ্ট আৰু ইউৰ'লজিষ্টে কৰে।

পষ্টেৰিঅ'ৰ ইউৰেথ্রেল ভেলভছ (PUV)

পষ্টেৰিঅ'ৰ ইউৰেথ্রেল ভেলভছ (PUV) ল’ৰাৰ মূত্ৰনলীত দেখা পোৱা এবিধ জন্মগত বিকাৰ। ল’ৰাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিলক্ষিত প্রত্ৰাৱতন্ত্রৰ নামনি  অংশৰ অৱৰোধৰ ঘাই কাৰণ হ’ল PUV |

বুনিয়াদী সমস্যা আৰু ইয়াৰ গুৰুত্বঃ

মূত্ৰনলীৰ ভিতৰৰ ফালৰ কলাৰ   জাপ (Folds) বিলাকে ভেলভৰ দৰে প্ৰস্ৰাৱৰ স্বাভাৱিক ধাৰাক অসম্পূর্ণভাৱে আরু সময়ে সময়ে ৰুদ্ধ কৰি ৰখাইPUV-ৰ সমস্যা। প্রস্ৰাৱৰ  স্ৰোত ৰুদ্ধ হোৱাৰ ফলত মূত্রাশয়ৰ  ওপৰত ওভতনি চাপ (Back-Pressure) পৰে। মূত্রাশয়ৰ আয়তন বাঢ়ি আহে আৰু ইয়াৰ মাংসপেশীৰ বেৰখন 99 C-S }লন এণ্টিবায়’টিক ডাঠ হৈ পৰে। বিয়াগোম ৰূপ ধাৰণ কৰা মূত্রাশয় আরু তাৰ ক্ৰমবৰ্দ্ধমান চাপে ইউৰেটাৰদ্বয় আৰু বৃক্কদ্বয়ৰ ফালেও ওভতনি চাপৰ প্ৰসাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত ইউৰেটাৰ আৰু বৃক্ক বহল হৈ মেল খাই পৰে। এই প্রসাৰণ (Dilatation) ধৰা পেলাই সময়োচিতভাৱে চিকিৎসা নকৰিলে ই পিছলৈ ক্রণিক কিডনী ডিজীজ (CKD) লৈ পর্যবসিত হয়। প্রায় ২৫ৰপৰা ৩০ শতাংশ PUV লৈ জন্মগ্রহণ কৰা শিশুৱে এণ্ড ষ্টেজ কিডনী ডিজীজ (অন্তিমপায়ৰ বৃক্ক ESKD) ত ভোগৰ সম্ভাবনা থাকে। গতিকে কেঁচুৱা আৰু চেমনীয়াসকলৰ বাবে PUV হ’লগৈ মাৰাত্মকতা আৰু মৃত্যুৰ এক তাৎপর্যপূর্ণ কাৰণ।

পষ্টেৰিঅ'ৰ ইউৰেথ্রেল ভেলভছৰ প্রধান লক্ষণবোৰ হ’ল—

প্রস্ৰাৱৰ দুৰ্বল ধাৰা টুপ টুপকৈ প্রস্ৰাৱ সৰা, প্রস্ৰাৱ এৰিবৰ বাবে অসুবিধা হোৱা বা  বল দিব লগাত পৰা, পাটীমুতুৰা হোৱা, হাতেৰে চুব পৰাকৈ খুলি উঠা মূত্রাশয়ৰ বাবে তলপেট ওখহি থকা (চুপ্রা পিউবিক ৰিজিঅ'ন) আৰু প্রস্ৰাৱতন্ত্রৰ সংক্রমণ।

ৰোগ নিৰ্ণয়

জন্মপূর্ব আন্ট্রাছাউণ্ড (এণ্টিনেলেট) বা জন্মৰ পাছতে ল’ৰা সন্তানত কৰা আন্ট্রাছাউণ্ড PUV নির্ণয়ৰ প্রথম সাংকেতিক উপায়। কিন্তু PUV সাব্যস্ত কৰিবলৈ VCUG পৰীক্ষাৰ প্রয়োজন হয়, যিটো জন্ম হোৱাৰ ঠিক পিছৰ সময়ছোৱাতে কৰা হয়।

চিকিৎসা

শল্য চিকিৎসক (ইউৰ’জিষ্ট) আৰু বৃক্ক (নেফ্ৰ'লজিষ্ট) দুয়ো যুটীয়াভাৱে চিকিৎসা কৰে। ততালিকে সকাহ পাবলৈ কৰা প্রথম চিকিৎসা হ’ল মূত্রাশয়ৰপৰা এডাল নলীৰে যুক্ত কৰি অহৰহ প্রস্ৰাৱৰ নিৰ্গমন হ’বলৈ দিয়া। এই নলী সাধাৰণতে মূত্র নলীয়েদিয়েই পঠিওৱা যায় কিন্তু অৱস্থাভেদে কেতিয়াবা পেটেৰেও পঠিয়াবলগীয়া হয়— যাক চুপ্রাপিউবিক কেথেটাৰ বোলা হয়। সমসায়মিকভাৱে কিছুমান সহায় নিদানো লোৱা হয়। যেনে— সংক্রমণ, ৰক্তহীনতা, বৃক্ক বিকলতাৰ চিকিৎসা, পুষ্টিহীনতা, ফ্লুইড আরু ইলে’লাইটৰ বিসঙ্গতিৰ শুধৰণি। ই ৰোগীৰ সাধাৰণ অৱস্থাৰ উন্নতি ঘটায়। PUV-ৰ মূল চিকিৎসা হ’ল শল্য চিকিৎসা আৰু তাৰ পাছতে ইয়াৰ লগত থাকে সহায় নিদানসমূহ। মূত্ৰনলীত থকা ভেলভ এণ্ড’স্কোপৰ সহায়েৰে ইউৰ'লজিষ্টে আঁতৰাই পেলায়। ইয়াৰ পাছতো সকলো শিশুকে নেফ্র’লজিষ্টৰ দ্বাৰা নিয়মীয়াকৈ আজীৱন পুনৰীক্ষণ কৰাই থাকিব লাগে। কাৰণ UTI, বাঢ়নৰ সমস্যা, ইলে’লাইটৰ অস্বাভাৱিকতা, ৰক্তহীনতা, উচ্চ ৰক্তচাপ আৰু ক্রণিক কিডনী ডিজীজৰ সম্ভাৱনা থাকি যায়।

"ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা" (VUR)

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা" (VUR) হ’ল ‘মূত্রাশয়ৰপৰা ইউৰেটাৰলৈ প্রস্ৰাৱৰ ওভটনি সোত’।

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা বিষয়ে জনাৰ কিয় দৰকাৰ?

জ্বৰৰ সৈতে UTI হোৱা ৩০ৰপৰা ৪০ শতাংশ শিশুৰ ক্ষেত্ৰত VUR থাকে। বহুতো শিশুৰ VUR-এ ‘স্কাৰিং’ কৰিব পাৰে আৰু লগতে বৃক্কৰ হানি কৰিব পাৰে। বৃক্কৰ ‘স্কাৰিং’ দীঘলীয়া সময়ৰ অন্তত উচ্চ ৰক্তচাপ, কম বয়সীয়া মহিলাৰ ‘ট’মিয়া অফ প্রেগন্‌য়ান্সি’, ক্রণিক কিডনী ডিজীজ আৰু সদৌ শেষত কোনো ৰোগীৰ এণ্ড ষ্টেজ কিডনী ডিজীজৰ কাৰণে কৰা হ’ব পাৰে। পৰিয়ালত কাৰোবাৰ VUR থাকিলে সেই পৰিয়ালৰ অন্য ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো VUR হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ে আৰু ই ছোৱালীৰক্ষেত্ৰত তুলনামূলকভাৱে বেছি।

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা' কি?

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ হ’ল মূত্রাশয়ৰ পৰা ইউৰেটাৰলৈ আৰু খুব সম্ভৱ বৃক্কদ্বয় পর্যন্ত হোৱা অস্বাভাৱিক ক্ষ’প্রস্ৰাৱৰ ওভটনি (Reflux) ৰ এক অৱস্থা। ই এফালেও হ’ব পাৰে বা দুয়োফালে একেলগেও হ'ব পাৰে।

বৃক্কত উৎপন্ন হোৱা প্রস্ৰাৱ মূত্রাশয়লৈ ইউৰেটাৰৰ মাজেৰে নামি আহে। স্বাভাৱিক অৱস্থাত প্রস্ৰাৱ এটা মাত্র দিশেৰেই ইউৰেটাৰেৰে নামি  মূত্রাশয়লৈ যায়।

প্রস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত আৰু মূত্রাশয় প্রস্রাৱেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’লে মূত্রাশয় আৰু ইউৰেটাৰৰ মাজত থকা স্বাভাৱিক ভেলেভ প্রস্ৰাৱৰ হ’ব পৰা ওভটনি ৰোধ কৰে। এই ভেলভৰ কাম-কাজ বিসঙ্গতি হোৱাৰ ফলতেই VUR হয়।

মূত্রাশয়ৰপৰা ইউৰেটাৰ আৰু বৃক্কলৈ হোৱা উভটনি সোঁতৰ ভিত্তিতেই VUR-ৰ মাত্রা অলপীয়াৰ পৰা উচ্চ স্তৰলৈ (গ্রেড-I ৰ পৰা V) ভাগ কৰা হয়।

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ৰ কাৰক?

VUR দুই প্রকাৰৰ আছে। প্রাথমিক VUR আৰু মাধ্যমিক VUR । প্রাথমিক VUR– এই প্রধান VUR, যি জন্মতেই থাকে। মাধমিক VUR যিকোনো বয়সতে হ’ব পাৰে। ই ঘাইকৈ মূত্রাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰ অৱৰোধ বা কর্ম-বিজুতিৰ বাবে হয় আৰু ইয়াত মূত্রাশয়ৰ সংক্রমণ জড়িত থাকে।

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ৰ লক্ষণসমুহ

VUR-লক্ষণ বুলি কোনো সুনির্দিষ্ট চিহ্ন বা লক্ষণ নাই। কিন্তু পুনঃ পুনঃ হৈ থকা প্রস্ৰাৱতন্ত্রৰ সংক্রমণ VUR-ৰ প্রধান অভিব্যক্তি। চিকিৎসা নোপোৱা শোচনীয় ভেছিক’ইউৰেটাৰেলল ৰিফ্লা’ হোৱা ডাঙৰ ল’ৰা-ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত যিবোৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ দৃষ্টিগোচৰ হয়, সেয়া হৈছে— উক্ত ৰক্তচাপ, প্রস্ৰাৱত প্র’টিন যোৱা আৰু বৃক্ত বিকলতাৰ দৰে জটিলতা-প্রসূত।

VUR -ৰ সন্দেহ কৰা শিশুসকলক কৰা পৰীক্ষাসমূহ হ’ল

 

• ভইডিং চিষ্ট’ইউৰেথ্ৰ’গ্রাম (VCUG) হ’ল ভিছেক ‘ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ আৰু তাৰ অৱস্থাৰ গ্রেডিং চাবৰ বাবে এক স্বর্ণ মানদণ্ডৰ পৰীক্ষা।

• ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ গ্রেডিং তাৰ ওভটনিৰ হাৰ চাই কৰা হয়। VUR-ৰ গ্রেডে কিমান পৰিমাণৰ প্ৰস্ৰাৱ মূত্রাশয়ৰপৰা ইউৰেটাৰ বা বৃক্কলৈ ওভটি আহিল তাকেই সূচায়। গ্রেডিঙে এজন প্রদত্ত-ৰোগীৰ ৰোগৰ ভৱিষ্যদ্দশা (Prognosis) চাবলৈ আৰু উপযুক্ত চিকিৎসা পদ্ধতি বাছি ল’বলৈ সহায় কৰে।

• অলপীয়া VUR-ত প্রস্ৰাৱ মাত্র ইউৰেটাৰলৈ ওভটি আহেহে (গ্রেড I আৰু গ্রেড II) । আটাইতকৈ শোচনীয়া VUR-ত প্রস্ৰাৱ প্রচণ্ড ৰূপত ওভতি আহে, ইউৰেটাৰৰ প্রসাৰণ ঘঁটাই বেঁকা-বেঁকি কৰি পেলায় আৰু বৃক্কও বেয়াকৈ ওফণ্ডি পৰে (গ্রেড V)।

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ৰ  অতিৰিক্ত পৰীক্ষাসমুহ

• প্রস্ৰাৱৰ পৰীক্ষা আৰু প্রস্ৰাৱৰ কালছাৰ— UTI ধৰা পেলাবলৈ

• তেজৰ পৰীক্ষা– সচৰাচৰভাৱে কৰা প্রধান পৰীক্ষাবোৰ হ’ল হিম'গ্লবিন, শ্বেত ৰক্ত কণিকা, ছিৰাম ত্রিয়েটিনিন।

• বৃক্ক মূত্রাশয়ৰ আল্ট্ৰাছাউণ্ড— বৃক্কৰ আয়তন আৰু আকৃতি, স্কাৰ, বৃক্কৰ

পাথৰ, পথৰুদ্ধতা আরু আন বিসংগতি চাবলৈ। ই ৰিফ্লা’ ধৰা পেলাব

নোৱাৰে।

• DMSA বৃক্ক স্কেন— ই বৃক্কৰ স্কাৰিং চাবলৈ সর্বোত্তম উপায়।

ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ কিদৰে চিকিৎসা কৰা হয়?

VUR-ৰ ভইডিং চিকিৎসা কৰাটো অতি জৰুৰী এইবাবেই যে ইয়াৰ দ্বাৰা সংক্রমণ আৰু বৃক্কৰ ক্ষতি ৰোধ কৰিব পাৰি। ভেছিক'ইউৰেটাৰলে ৰিফ্লা’ৰ ব্যৱস্থাপনা ৰিফ্লা’ৰ গ্রেড, শিশুৰ বয়স আৰু লক্ষণবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। VUR চিকিৎসাৰ তিনিটা নিদান হ’ল— এণ্টিবায়’টিক, শল্য চকিৎসা আৰু এণ্ড’স্কোপিৰ চিকিৎসা।

VUR-ৰ প্রথম শাৰীৰ প্রধান চিকিৎসা হ’ল UTI ৰোধ কৰিবলৈ এণ্টিবায়’টিকছৰ ব্যৱহাৰ। শল্য চিকিৎসা আৰু এণ্ড স্কোপিৰ চিকিৎসা শোচনীয় UTI-ৰ বাবে বা এণ্টিবায়’টিকছ বিফল হোৱাৰ ক্ষেত্ৰলৈ সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হয়।

অলপীয়া VUR

VUR অলপীয়া VUR নিজে নিজেই ভাল হৈ যায়। সেয়েহে অলপীয়া VUR হোৱা শিশুৰ শল্য চিকিৎসাৰ দৰকাৰ নপৰে। এনে ৰোগীক কম পৰিমিতিৰ এণ্টিবায়’টিকছ প্রতিদিনে এবাৰকৈ বা দুবাৰকৈ বহুদিনলৈকে দি থকা হয় UTI ৰোধ কৰিবলৈ। ইয়াক এণ্টিবায়’টিকৰ প্রতিষেধক বোলা হয়। এণ্টিবায়’টিকৰ প্রতিষেধক সচৰাচৰ পাঁচ বছৰ বয়স পর্যন্ত দিয়া হয়| মনত ৰাখিব যে এণ্টিবায়’টিকে নিজে VUR-ৰ শুধৰণি নকৰে|

নাইট্রফুৰাণ্টইন আৰু ক’ট্রাইম জ’ল এণ্টিবায়’টিক প্রতিষেধকৰ বাবে প্রথম পছন্দ ঔষধ।

ওপৰত চর্চা কৰাৰ দৰে VUR-ৰ সকলো শিশুৱে UTI-ৰ প্রতিৰোধী নিদানবোৰ অনুসৰণ কৰা উচিত আৰু নিয়মিত, সংঘন আৰু দুবাৰকৈ প্রস্ৰাৱ কৰক। সময়ে সময়ে UTI ধৰা পেলাবলৈ প্রস্ৰাৱৰ পৰীক্ষা কৰাৰ দৰকাৰ| VCUG আৰু আল্ট্ৰাছাউণ্ড প্রতি বছৰে পুনৰাই কৰি ৰিফ্লা’ শাম কাটিছেনে নাই নিৰূপণ কৰিব লাগে।

শোচনীয় অৱস্থাৰ VUR

VUR শোচনীয় অৱস্থাৰ VUR নিজে নিজেই ভাল হোৱাৰ আশা কম। সেইবাবেই শোচনীয় অৱস্থাৰ VUR শিশুসকলৰ বাবে শল্য চিকিৎসা আৰু এণ্ড’স্কোপিৰ চিকিৎসাৰ প্রয়োজন। মুকলি শল্য চিকিৎসাৰে অৰ্থাৎ ইউৰেটাৰৰ পুনৰু ৰোপণ বা ইউৰেটাৰ নিঅ’চিষ্ট টমি কৰিলে প্রস্ৰাৱৰ  ওলোটা প্রৱাহ ৰোধ হয়| শল্য চিকিৎসাৰ সুবিধা এইটোৱেই যে ইয়াৰ সাফল্যৰ হাৰ ৮৮ৰপৰা ৯৯%।

এণ্ড’স্কোপিক চিকিৎসা শোচনীয় VUR ৰ বাবে দ্বিতীয় কুশলী চিকিৎসা পদ্ধতি। এণ্ড’স্কোপিক প্রযুক্তিৰ উপকাৰকেইটা হ’ল— ইয়াক বহিৰংগ বিভাগতে সম্পন্ন কৰিব পাৰি, সময় লাগে মাত্র ১৫ মিনিট, বিপজ্জনকতাও নূ্ন্যতম আৰু ইয়াত কোনো কটা-ছিঙা (Incision) আদিৰ দৰকাৰেই নহয়। এণ্ড’স্কোপিৰ চিকিৎসা জেনেৰেল এনাস্থেছিয়াৰ অধীনত কৰা হয়। এইটো পদ্ধতিত এণ্ড’স্কোপ ভেছিক'ইউৰেটাৰেল ৰিফ্লা’ নামৰ পোহৰযুক্ত টিউৱেৰে এবিধ বিশেষ আয়তনবৰ্দ্ধক ৰয়াসন যেনে -  ডে'ট্রান’মাৰ বা হায়েলুৰণিক এডিড ক'পলিমাৰ ডিফ্লা’ ইউৰেটাৰৰ মূত্রাশয়ত সোমোৱা অংশতে বেজীৰে ভৰাই দিয়া হয়। আয়তন-বর্ধক পদার্থবিধে ইউৰেটাৰৰ মোহনাত ৰোধ (Resistance) বৃদ্ধি কৰে আৰু সেয়ে মূত্রাশয়ৰ পৰা ইউৰেটাৰলৈ প্রস্ৰাৱৰ ওভটনি বাধা দিয়ে। ইয়াৰ সাফল্যৰ হাৰ ওভটনিৰ শুধৰণি ক্ষেত্ৰত ৮৫ৰপৰা ৯০ শতাংশ। VUR-ৰ প্রথম অৱস্থাত এণ্ড’স্কোপিক চিকিৎসা সুবিধাজনক এইবাবেই যে ইয়াত দীঘলীয়াকৈ এণ্টিবায়’টিক লোৱা আৰু বছৰ বছৰ ধৰি VUR লৈ জীয়াই থকাৰ চাপগ্ৰস্ততা এৰাই চলা হয়।

VUR থকা সকলো শিশুৰে উচ্চতা, ওজন আৰু ৰক্ত চাপ জুখি, প্রস্ৰাৱৰ বিশ্লেষণ কৰি আৰু অনুমোদন অনুযায়ী আন আন পৰীক্ষা কৰা আজীৱন চোৱাচিতা কৰি থকা উচিত।

প্রস্ৰাৱতন্ত্রৰ সংক্রমণ হোৱা শিশুৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসকৰ সৈতে তৎক্ষণাৎ যোগাযোগ কৰিব লাগে, যদিহে—

• জ্বৰ চলিয়ে থাকে, জাৰ লাগে, প্রস্ৰাৱ কৰোঁতে বিষ বা জ্বলা-পোৰা  হয়, প্রস্ৰাৱত দুৰ্গন্ধ হয় বা তেজ যায়।

• বমি ভাৱ বা বমি হয়, যাৰ বাবে পানী আৰু ঔষধ গ্রহণ কৰিব নোৱাৰে।

• কমকৈ পানী গ্রহণ কৰাৰ বাবে বা বমিৰ বাবে ডিহাইড্ৰেছন হয়।

• তলৰ পিঠি বা পেটৰ বিষ হয়।

• খিংখিঙীয়া হয়, অভোক লাগে, শ্ৰীবৃদ্ধি হয় বা শিশুটি অসুস্থ হৈ পৰে।

উৎস : কিডনী ইডুকেচন ফাউনডেচন

 

 

 

3.02083333333
আপোনাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰক

(এই লিখনি সম্পৰ্কে যদি আপোনাৰ কোনো মতামত নাইবা পৰামৰ্শ আছে তেন্তে ইয়াত প্ৰদান কৰক।)

Enter the word
দিক্‌ নিৰ্ণায়ক
Back to top