মূল পৃষ্ঠা / স্বাস্থ্য / ৰোগসমূহ / বৃক্কৰ ৰোগসমূহ :
অংশিদাৰী
Views
  • স্থিতি: সম্পাদনাৰ বাবে মুকলি

বৃক্কৰ ৰোগসমূহ :

বৃক্কৰ ৰোগসমূহৰ বিষয়ে লিখা হৈছে ।

বৃক্কৰ ৰোগসমূহ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়- ১) ঔষধ সম্বন্ধীয় ৰোগসমূহ (মেডিকেল ডিজিজেছ), আৰু ২) অস্ত্ৰোপচাৰ সম্বন্ধীয় ৰোগ।

১) ঔষধ সম্বন্ধীয় ৰোগসমূহ (মেডিকেল ডিজিছেছ):- ঔষধ সম্বন্ধীয় বৃক্কৰ ৰোগসমূহ হৈছে- বৃক্ক বিকল হোৱা, ইউৰেনিৰী ট্ৰেক বা মূত্ৰবাহী পথৰ সংক্ৰমণ আৰু নেফ্ৰ’টিক ছিণ্ড্ৰ’ম । এইবোৰ ৰোগৰ চিকিৎসা নিফ্ৰেল’জিষ্টে দিয়া দৰবৰ যোগেদি কৰা হয় । যিবোৰ ৰোগীৰ আগতীয়াকৈ বৃক্ক বিকল হয় তেওঁলোকৰ চিকিৎসা হৈছে ডায়েলাইছিছ আৰু বৃক্কৰ সংৰোপণ বা ট্ৰেন্সপ্লেণ্টেচন ।

২) অস্ত্ৰোপচাৰ সম্বন্ধীয় ৰোগ :- অস্ত্ৰোপচাৰ বা ছাৰ্জিকেল সম্বন্ধীয় ৰোগসমূহ হৈছে- বৃক্কত হোৱা পাথৰ, প্ৰ’ষ্টেটৰ সমস্যা আৰু মূত্ৰ প্ৰণালীৰ কৰ্কট ৰোগ । এইবোৰ ৰোগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ, এণ্ডোস্ক’পী আৰু লিথ’ত্ৰিন্সী আদিৰ যোগেদি ইউৰ’লজিষ্টে চিকিৎসা কৰে ।

নেফ্ৰে’লজিষ্টে আৰু ইউৰ’লজিষ্টৰ পাৰ্থক্য ক’ত ?

নেফ্ৰে’লজিষ্টসকল চিকিৎসক আৰু ইউৰ’লজিষ্টসকল অস্ত্ৰোপচাৰক বা শল্য চিকিৎসক । দুয়োবিধেই বৃক্ক ৰোগৰ বিশেষজ্ঞ । (প্ৰবল বৃক্ক বিকল হৈছে বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতাৰ সঘন হ্ৰাস । কম সময়ৰ চিকিৎসাৰ যোগেদি বৃক্ক সাধাৰণতে নিৰাময় হয় ) ।

বৃক্ক বিকল :- বৃক্কই শৰীৰৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় আৰু বিষাক্ত দ্ৰব্যসমূহ পৰিশোধন কৰি বাহিৰ কৰিব পৰাৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱা আৰু শৰীৰৰ জুলীয়া দ্ৰব্যৰ সমতুল ৰক্ষাৰ হ্ৰাস পোৱাটোকে বৃক্ক বিকল বুলি কোৱা হয় । ৰক্ত পৰীক্ষা, ইউৰিয়া, চেৰাম ক্ৰিয়েটিনাইনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাটোৱে বৃক্ক বিকলৰ লক্ষণ ।

প্ৰবল বৃক্ক বিকলতা

হঠাতে বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতা হ্ৰাস পোৱাটোকে প্ৰবল বৃক্ক বিকলতা বা প্ৰবল বৃক্ক আঘাত পোৱা বুলি কোৱা হয় । এই ৰোগত বেছিসংখ্যকৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰস্ৰাৱৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পায় । প্ৰবল বৃক্ক বিকলতাৰ প্ৰধান কাৰক হৈছে- গ্ৰহণী, বমি অহা, উচ্চ ৰক্তচাপ, ফেলচিফেৰাম, মেলেৰিয়া, চেপছিছ, বিশেষ কিছুমান দৰব (এ চি ই ইনহিবিটৰ, এন এছ এ আই ডি এছ ) ইত্যাদি । বহু ক্ষেত্ৰত সঠিক চিকিৎসাৰ দ্বাৰা (কেতিয়াবা কেতিয়াবা ডায়েলাইছিছৰ সহায়ত) । বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতা সাধাৰণ হোৱা দেখা যায় ।

ক্ৰ’নিক বৃক্ক ৰোগ

লাহে লাহে ক্ৰমবৰ্ধিত আৰু অপৰিৱৰ্তনীয় ধৰণে কে’বা মাহ বা কে’বা বছৰ ধৰি বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতা হ্ৰাস পোৱাটোকে ক্ৰ’নিক চি কে ডি বুলি কোৱা হয় । চি কে  ডিত বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতা লাহে লাহে আৰু একেলেথাৰিয়ে হ্ৰাস পাই গৈ থাকে । বহু দিনৰ মূৰত এই কাৰ্যকাৰিতা ইমানেই হ্ৰাস পায় যে ই কাম কৰা বন্ধ হৈ যায় ।

(লাহে লাহে ক্ৰমবৰ্ধিতভাৱে আৰু অপৰিৱৰ্তনীয় ধৰণে কে’বা মাহ বা কে’বা বছৰ ধৰি বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতা হ্ৰাস পোৱাটোকে ক্ৰ’নিক বৃক্ক ৰোগ- চি কে ডি বুলি কোৱা হয় । )

এই আগতীয়া আৰু জীৱনৰ সংকটপূৰ্ণ অৱস্থাটোক বৃক্কৰ শেষ অৱস্থা বুলি কোৱা হয় । ইংৰাজীত ইয়াক  End stage of kidney (Renel) disease (ESKD-ESRD)   বোলে ।

ক্ৰ’নিক বৃক্ক ৰোগ এটা গোপন ৰোগ আৰু কেতিয়াবা কেতিয়াবা ই চকুত ধৰা নিদিয়াকৈয়ে বৃদ্ধি পায় । চি কে ডিৰ প্ৰথম অৱস্থাৰ চিন বা লক্ষণসমূহ বৰ কম বা নগণ্য । চি কে ডিৰ সাধাৰণ লক্ষণ হৈছে দুৰ্বলতা, ভোগ নলগা, শৰীৰ ফুলি উঠা, উচ্চ ৰক্তচাপ, ওকালি অহা আদি । প্ৰস্ৰাৱ পৰীক্ষাত প্ৰ’টিন পোৱা, ৰক্ত পৰীক্ষাত উচ্চ ক্ৰিয়েটিনাইন পোৱা আৰু ছন’গ্ৰাফীত বৃক্কৰ আকাৰ সৰু পোৱা-এইবোৰ হৈছে চি কে ডিৰ অতি দৰকাৰী লক্ষণ । চেৰাম ক্ৰিয়েটিনাইনৰ পৰিমাণে বিকলতাৰ তীব্ৰতা প্ৰতিফলিত কৰে । এই পৰিমাণ এই ৰোগত ক্ৰমে বৃদ্ধি হৈ গৈ থাকে ।

চি কে ডিৰ প্ৰথম অৱস্থাত ৰোগীক সঠিক দৰব আৰু খাদ্যৰ শুধৰণিৰ প্ৰয়োজন হয় । এই ৰোগৰ সম্পূৰ্ণ আৰোগ্য হৈ উঠা কোনো চিকিৎসা নাই । চিকিৎসাৰ দ্বাৰা মাত্ৰ হ্ৰাস পাই আহিব পৰা বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতাৰ গতি মন্থৰ হয় আৰু তেনেকৈয়ে ৰোগীক তীব্ৰ অসুখ হোৱা সত্ত্বেও দীঘলীয়া সময় ধৰি জীয়াই ৰাখিব পাৰি ।

এই বৃক্কৰ ৰোগ যেতিয়া তীব্ৰ হয় (End stage of kidney disease) ৯০ শতাংশ বৃক্কৰ কাৰ্যকাৰিতা হ্ৰাস পায়, তেজত চেৰাম, ক্ৰিয়েটিনাইনৰ পৰিমাণ ৮-১০ মি: লি: গ্ৰাম প্ৰতি ডি: লিটাৰত বা তাতকৈ বেছিয়েই হয়গৈ)। সেই সময়ত ইয়াৰ একমাত্ৰ চিকিৎসা হৈছে ডায়েলাইছিছ (হিম’ডায়েলাইছিছ) আৰু পেৰিটোনিয়েল ডায়েলাইছিছ) আৰু বৃক্ক সংৰোপণ ।

ডায়েলাইছিছ হৈছে এটা পৰিশোধন প্ৰক্ৰিয়া, যাৰ দ্বাৰা শৰীৰত উৎপন্ন হোৱা অলাগতিয়াল দ্ৰব্যবোৰ আৰু অতিৰিক্ত পানীভাগ আঁতৰাই পেলোৱা হয় । (যেতিয়া বৃক্ক বিকল হৈ পৰে ) । ক্ৰ’নিক বৃক্ক ৰোগৰ বাবে ডায়েলাইছিছ কোনো আৰোগ্যতা নহয় । ই এছ কে ডিত ৰোগীক গোটেই জীৱিত কালত নিয়মীয়াকৈ ডায়েলাইছিছৰ প্ৰয়োজন হয় । (যেতিয়ালৈকে বৃক্ক সংৰোপণ সফল নহয়) ।

ডায়েলাইছিছৰ দুটা পদ্ধতি হৈছে- হিম’ডায়েলাইছিছ আৰু পেৰিটোনিয়েল ডায়েলাইছিছ) ।

(ডায়েলাইছিছ এটা কৃত্ৰিম প্ৰক্ৰিয়া, যাৰ সহায়ত শৰীৰৰ অলাগতিয়াল দ্ৰব্যবোৰ আঁতৰাই পেলোৱা হয় আৰু তেজৰ অতিৰিক্ত পানীভাগ আঁতৰোৱা হয়।  যেতিয়া নেকি বৃক্ক বিকল হৈ পৰে ) ।

হিম’ডায়েলাইছিছ (এইচ ডি) বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয় । এইচ ডিত এটা বিশেষ যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা শৰীৰত উৎপন্ন হোৱা অলাগতিয়াল দ্ৰব্যসমূহ, অতিৰিক্ত পানীভাগ আৰু লৱণভাগ আঁতৰাই পেলোৱা হয় । কণ্টিনিয়াছ এম্বুলেটৰী পেৰিটনিয়েল ডায়েলাইছিছ চি এ পি ডি হৈছে ডায়েলাইছিছৰ আন এটা পদ্ধতি, যিটো ঘৰত বা কৰ্মস্থানত কোনো যন্ত্ৰ নোহোৱাকৈ কৰিব পৰা যায় । বৃক্ক সংৰোপণ হৈছে আটাইতকৈ কাৰ্যকৰী চিকিৎসা আৰু ই এছ কে ডিত এইটোৱে একমাত্ৰ কিছু আৰোগ্য হোৱাৰ উপায় ।

ইউৰিনেৰী ট্ৰেক (মূত্ৰ প্ৰণালী) সংক্ৰমণ :-

সঘনাই প্ৰস্ৰাৱ লগা, প্ৰস্ৰাৱত জ্বলা-পোৰা কৰা, তলপেটৰ বিষ আৰু জ্বৰ উঠা আদি ইউ টি আইৰ সাধাৰণ লক্ষণ । প্ৰস্ৰাৱ পৰীক্ষাত যদি পূঁজ যায়, তেতিয়া ইউ টি আই বুলি গম পোৱা যায় ।

বেছিভাগ ই উ টি আই ৰোগীয়ে এণ্টিবায়’টিক থেৰাপীৰ দ্বাৰা আৰোগ্য হয় । সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ ইউ টি আই হ’লে বিশেষ বিবেচনাৰ প্ৰয়োজন । সৰু  ল’ৰা-ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসা যদি কম পৰিমাণৰ হয় বা দেৰি হৈ যায়, তেন্তে বৰ্ধিত বৃক্কৰ অপূৰণীয় ক্ষতি হ’ব পাৰে ।

ৰিকাৰেণ্ট ইউ টি আই থকা এজন ৰোগীয়ে মূত্ৰনলীৰ অৱৰোধ, পাথৰি ৰোগ, মূত্ৰনলীৰ বিকৃতি আৰু জেনিট ইউৰিনেৰী, টিউবাৰকুল’ছিছ আদিৰ সকলো পৰীক্ষা কৰাই লোৱা অতি প্ৰয়োজন । সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ ৰিকাৰেণ্ট ইউ টি আই ৰোগৰ আটাইতকৈ দৰকাৰী কাৰণটো হৈছে- ভি ইউ আৰ (ভিছিকোইউ ৰেটেৰা ৰেফলেক্স) । ভি ইউ আৰ হৈছে কনজিনেটল বিকৃতি, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ সোঁতটো ওলোটাকৈ মূত্ৰাশয়ৰ পৰা যিকোনো এটা বা দুটা ইউৰিটাৰেললৈ বৈ যায় আৰু বৃক্কলৈও বৈ যায় ।

( ইউ টি আই হোৱা সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ চিকিৎসা কৰাত যদি পলম হয় বা সম্পূৰ্ণ চিকিৎসা কৰা নহয়, তেন্তে বৃক্কৰ অপূৰণীয় ক্ষতি হ’ব পাৰে ।

নেফ্ৰ’টিক ছিণ্ড্ৰ’ম

নেফ্ৰ’টিক ছিণ্ড্ৰ’ম নামৰ বৃক্ক ৰোগটো বয়স্ক লোকতকৈ সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত বেছিকৈ হোৱা দেখা যায় । সঘনাই শৰীৰ উখহি উঠা (ইডিমা) হৈছে এই ৰোগৰ প্ৰধান লক্ষণ । এই ৰোগ হ’লে এজন ৰোগীৰ সাধাৰণতে বৃত্তৰ কাৰ্যকাৰিতা আৰু ৰক্তচাপ ঠিকেই থাকে, কিন্তু প্ৰস্ৰাৱত প্ৰ’টিন (৩.৫ গ্ৰামতকৈ বেছি) পোৱা যায় । তেজত এলবুমিনৰ পৰিমাণ কম (হাইপ’এলবুমিনিয়া) আৰু কলেষ্টেৰল বেছি পোৱা যায় ।

চিকিৎসাৰ দ্বাৰা এই ৰোগ সহজে আৰোগ্য হয় । খুব কমসংখ্যক ৰোগীৰ চিকিৎসা শেষ হোৱাৰ পিছত দৰব ব্যৱহাৰ নকৰিলেও বেমাৰটোৰ কোনো লক্ষণ দেখা পোৱা নাযায় । কিন্তু বেছিভাগ লোকৰ ক্ষেত্ৰত ৰোগটো পুনৰ হয় ।

এইদৰে চিকিৎসাৰ প্ৰতি সঁহাৰি, চিকিৎসা নকৰাৰ সময়ত পুনৰ আৰম্ব হোৱা, সঘনে শৰীৰ ফুলি উঠা, এই লক্ষণবোৰ চক্ৰাকাৰে হোৱাটোৱে হৈছে নেফ্ৰ’টিক ছিণ্ড্ৰ’মৰ প্ৰকৃতি ।

যদিহে আৰোগ্য হোৱা আৰু পুনৰায় আৰম্ভ হোৱা চক্ৰটো বছৰ বছৰ ধৰি চলি থাকে, তেন্তে ই সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ বা তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বাবে চিন্তাৰ বিষয় হৈ পৰে । কিন্তু এটা কথা মনত ৰখা উচিত যে দীঘলীয়া সময় ধৰি এই ৰোগ হৈ থকাটো সৰু ছোৱালীৰ বাবে শুভ । তেওঁলোকে স্বাভাৱিক বৃক্কৰ সৈতেই এটা সুস্থ জীৱন জীয়তাই থাকে ।

কিডনী ষ্টোন বা বৃক্কৰ পাথৰি ৰোগ

বৃক্কৰ পাথৰি ৰোগ এটা সাধাৰণ তথা গুৰুত্ব দিবলগীয়া বৃক্কৰ সমস্যা । পাথৰ হোৱাৰ সাধাৰণ ঠাইবোৰ হৈছে-বৃক্ক, ইউৰিটাৰ আৰু মূত্ৰাশয় । কিডনী ষ্টোনৰ সাধাৰণ লক্ষণবোৰ হৈছে- তীব্ৰ আৰু অসহ্যকৰ বিষ, পেট অকোৱা-পকোৱা কৰা, বমি হোৱা, প্ৰস্ৰাৱত তেজ যোৱা আদি । যি কি নহওক, কোনো কোনো এনে কিডনী ষ্টোন হোৱা থাকে, যাৰ দীঘলীয়া সময় ধৰি এই ৰোগ হৈ আছে, অথচ কোনো এটাও লক্ষণে দেখা দিয়া নাই । ইয়াক চাইলেণ্ট ষ্টোন (মৌন বৃক্ক-পাথৰি) বোলা হয় ।

কিডনী ষ্টোন চিনাক্ত কৰিবলৈ তলপেটৰ এক্স-ৰে’ আল্ট্ৰাছন’গ্ৰাফী কৰাৰ প্ৰয়োজন । সৰু আকাৰৰ বেছিভাগ পাথৰ অতিৰিক্ত পানী খালে প্ৰস্ৰাৱৰ লগত বাহিৰ হৈ যায় । যদিহে এবাৰ ভাল হোৱাৰ পিছত পুনৰায় তীব্ৰ বিষ, সংক্ৰমণ, প্ৰস্ৰাৱত বাধা বা বৃক্কৰ অপকাৰ হয়, তেন্তে ইয়াক আঁতৰাই পেলোৱাটো প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে । কিডনী  ষ্টোন আঁতৰাবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা পদ্ধতিটো নিৰ্ভৰ কৰে ষ্টোনৰ আকাৰ, ইয়াৰ অৱস্থান আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ ওপৰত । সাধাৰণতে ব্যৱহৃত পদ্ধতিবোৰ হৈছে- লিথ’ট্ৰ্পসী , এণ্ডোস্ক’পী, পি চি এন এল, চিষ্টোস্ক’পী আৰু ইউৰিটেৰ’স্ক’পী আৰু মুক্ত অস্ত্ৰোপচাৰ । কিডনী ষ্টোন কোনো লক্ষণ নেদেখুওৱাকৈ বছৰ বছৰ ধৰি হৈ থাকিব পাৰে ।

আৰু যিহেতু কিডনী ষ্টোন পুনৰ হ’লে সংকট ৬০-৮০ শতাংশ, সেয়ে এনে ক্ষেত্ৰত অতিৰিক্ত পানী খোৱা, অপথ্য খাদ্য নোখোৱা আৰু সময়ে সময়ে পৰীক্ষা কৰা আদি অব্যাহত ৰাখিব লাগে ।

বেনাইন প্ৰ’ষ্টেটিক হাইপাৰ প্লাছিয়া (বি পি এইচ)

প্ৰ’ষ্টেট গ্ৰন্থি কেৱল পুৰুষৰহে থাকে । ই মূত্ৰাশয়ৰ ঠিক তলতে আৰু ইউৰিথ্ৰাৰ অগ্ৰাংশ আৱৰি থাকে । ৫০ বছৰৰ পিছত প্ৰ’ষ্টেট গ্ৰন্থি ডাঙৰ হ’বলৈ ধৰে । প্ৰ’ষ্টেট ডাঙৰ হৈ যোৱাত ইউৰিথ্ৰাটো চেপা খাই যায় । ফলত বয়স্ক পুৰুষৰ প্ৰস্ৰাৱ কৰাত অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয় ।

লেখিকা:- ডা: প্ৰণামিকা কলিতা

উৎস :- জি এনআৰচি স্বাস্থ্য

2.5
তৰাসমূহৰ ওপৰত ক্লীক কৰি মান প্ৰদান কৰক।
আপোনাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰক

(এই লিখনি সম্পৰ্কে যদি আপোনাৰ কোনো মতামত নাইবা পৰামৰ্শ আছে তেন্তে ইয়াত প্ৰদান কৰক।)

Enter the word
দিক্‌ নিৰ্ণায়ক
Back to top