অংশিদাৰী
Views
  • স্থিতি: সম্পাদনাৰ বাবে মুকলি

গৰ্ভস্থ সন্তানৰ বিকাশ:

 

গৰ্ভস্থ সন্তানৰ আৰম্ভণি ঘটে জৰায়ুৰ লগত সংলগ্ন ডিম্ববাহী নলী(ফেল’পিয়েন টিউব)ত। ইয়াৰে বহল, এমপিউলেৰী অংশত শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনৰ ফলত ভ্ৰূণৰ সৃষ্টি হয়। এই ভ্ৰূণ লাহে লাহে জৰায়ুৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰে আৰু ইয়াতে বিকাশ ঘটি পূৰ্ণাংগ অৱস্থা পায়।

২৫ দিনীয়া নিয়মীয়া ঋতুস্ৰাৱৰ মহিলা এগৰাকীয়ে ১৪ দিনৰ ওচৰে-পাঁজৰে সাধাৰণতে ডিম্বাণু শুক্ৰাণুৰ দ্বাৰা নিষেচিত হয়। ইয়াৰে ঋতুস্ৰাৱৰ ২০ দিনৰ দিনা নিষেচিত ডিম্বাণু জৰায়ুত থিতাপি লয়। জীৱৰ এই অৱস্থাটোক ভ্ৰূণ বোলে। ডিম্বাণু নিষেচনৰ প্ৰথম ৮ সপ্তাহৰ এই সময়ছোৱাক ‘ভ্ৰূণ কাল’ বোলে। ৮ সপ্তাহৰ অন্তত ভ্ৰূণ প্ৰায় ৬ চেন্টিমিটাৰ দীঘল হয়। মানৱ ভ্ৰূণৰ প্ৰায় সকলো অংগ-প্ৰত্যংগ, কলিজা(হৃৎপিণ্ড) এই সময়ছোৱাতে গঠন হয়। পিছৰ সময়ছোৱাত ইয়াৰ বিকাশ ঘটে। এই সময়ছোৱাত মানৱ ভ্ৰূণক ‘ফীটাছ’ বোলে।

১২ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ:

এই সময়ছোৱাত মানৱ ভ্ৰূণ প্ৰায় ৬-৭ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল হয়। হাত-ভৰিৰ আঙুলি ধৰিব পৰা ফয়। দেহৰ ছাল, নখৰ লগতে দেহত দুই-এডাল চুলিৰ আৱিৰ্ভাৱ ঘটে। যৌনাংগৰ বিকাশ ঘটে। এই সময়ছোৱাত ভ্ৰূণটো লৰচৰ কৰিব পৰা হয়।

১৬ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ:

১৬ সপ্তাহৰ অন্তত ভ্ৰূণ প্ৰায় ১২ চেণ্টিমিটাৰ দীঘলীয়া হয়। ওজন প্ৰায় ১১০ গ্ৰাম মানৰ হয়। সন্তানৰ লিংগ সম্পূৰ্ণকৈ ধৰিব পৰা হয়।

২০ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ:

ভ্ৰূণৰ ওজন প্ৰায় ৩০০ গ্ৰামৰ হয়। দেহৰ ছাল, কোমল চুলি(লেনুগ’) আৰু তেলজাতীয় (ভাৰনিক্স) পদাৰ্থই আৱৰি পেলায়। মূৰৰ চুলিও গজিবলৈ ধৰা দেখা যায়।

২৪ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ:

২৪ সপ্তাহৰ অন্তত শিশুটি প্ৰায় ৬৩০ গ্ৰাম ওজনৰ হয়, ছালৰ তলত চৰ্বি জমা হ’বলৈ ধৰে। চকুৰ ভ্ৰূ, চেলাউৰি মনিব পৰা হয়। হাওঁফাঁওৰ বিকাশ হ’বলৈ ধৰে।

২৮ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তন:

শিশুটি প্ৰায় ১,১০০ গ্ৰাম ওজনৰ হয়। দীঘলে প্ৰায় ২৫ চেণ্টিমিটাৰ মিটাৰ। দেহৰ ছাল ৰঙা আৰু তেলজাতীয় পদাৰ্থৰে আৱৰি থাকে।

৩২ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তন:

দেহৰ ওজন প্ৰায় ১,৮০০ গ্ৰাম, দীঘলে প্ৰায় ২৮ চেণ্টিমিটাৰ। দেহৰ ছাল ৰঙা, শোটৰা পৰা ধৰণৰ হয়।

৩৬ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তন:

দেহৰ ওজন প্ৰায় ২,৫০০ গ্ৰাম, দীঘলে প্ৰায় ৩২ চেণ্টিমিটাৰ। দেহৰ পৰা পাতল বৰণীয়া নোমবোৰু নাইকিয়া হ’বলৈ ধৰে। ল’ৰাৰ ক্ষেত্ৰত এফালৰ অশুকোষ স্ত্ৰু’টামলৈ নামি আহে।

৪০ সপ্তাহত হোৱা পৰিৱৰ্তন:

এই সময়খিনত গৰ্ভস্থ শিশুটিৰ পূৰ্ণভাৱে বিকশিত হয় আৰু পূৰ্ণতা পায়। দেহৰ ওজন প্ৰায় ২,৫০০-৩,৫০০ গ্ৰাম হয়। হাত-ভৰিৰ নখ দীঘলকৈ বাঢ়ি আহে।

কেতবোৰ কাৰকে শিশুৰ বাঢ়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়। তলত ইয়াক উল্লেখ কৰা হ’ল।

বংশগত, পাৰিপাৰ্শ্বিক, আৰ্থিক তথা মাক-দেউতাকৰ গঠন আৰু জাতিগত কাৰকে শিশুটিৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়। মাক-দেউতাক ডাঙৰ-দীঘল, ওখ-পাখ হ’লে শিশুও ডাঙৰ-দীঘল ধৰণৰ হয়ু। পশ্চিমীয়া দেশৰ শিশু ভাৰতীয় শিশুৰ তুলনাত বেছি নোদোকা, ওখ হোৱা দেখা যায়।

তেজৰ আৱিৰ্ভাৱ:

গৰ্ভস্থ শিশুৰ প্ৰথম তেজৰ উৎপত্তি ইয়াৰ ‘ইয়ক ছেক’। ইয়াৰ পিছৰছোৱাত যকৃৎ(লিভাৰ), পাছলৈ প্লীহা(প্লীহা), মেৰুমজ্জা তেজৰ উৎপাদনৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।

গৰ্ভাৱস্থা আৰু ৰক্তক্ষৰণ:

গৰ্ভাৱস্থাত হোৱা ৰক্তক্ষৰণ মাক আৰু গৰ্ভস্থ সন্তান দুয়োৰে বাবেই বিপজ্জনক। ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত গৰ্ভপাত, গৰ্ভাৱস্থাত মৃত্যু হোৱা সন্তানৰ হাৰ তথা মাকজনীৰ মৃত্যুৰ হাৰ যথেষ্ট পৰিমাণে বাঢ়ি যায়। গৰ্ভাৱস্থাৰ ৰক্তক্ষৰণ বুজালে গৰ্ভাৱস্থাৰ ২৮ সপ্তাহৰ পৰা সন্তান জন্ম হোৱাৰ আগলৈ হোৱা যিকোনো ৰক্তক্ষৰণকে বুজায়। ইয়াৰ কাৰণসমূহ এনেধৰণৰ।

১)প্লেচেন্টা(ফুল)ৰ পৰা ৰক্তক্ষৰণ,

২)জৰায়ুৰ মুখৰ পৰা লগতে যৌনাংগৰ পৰা হোৱা ৰক্তক্ষণ,

৩)অন্যান্য প্লেচেন্টা(ফুল)ৰ পৰা হোৱা ৰক্তক্ষৰণক আকৌ দুটা ভাগ ভাগ কৰা হৈছে-

ক)প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়া,

খ)এবৰাপ্তচিয়’ প্লেচেন্টা।

 

ক)প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়া:

যদিহে ফুল জৰায়ুৰ তলৰ ফালে সম্পূৰ্ণ বা আংশিকভাৱে অৱস্থান কৰে তাক প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়া বোলে। সাধাৰণতে জৰায়ুৰ ওপৰ ভাগত প্লেচেন্টা থাকে। জৰায়ুৰ ওপৰ অংশটো সক্ৰিয় আৰু তলৰ অংশ নিষ্ক্ৰিয়। এই নিষ্ক্ৰিয় অংশত প্লেচেন্টা অৱস্থান কৰাৰ ফলত কেতিয়াবা পেটত আঘাত পালে বা প্ৰসৱ বেদনা আৰম্ভ হ’লে ফুল জৰায়ুৰ পৰা বিচ্যুতি ঘটি ৰক্তক্ষৰণৰ সৃষ্টি কৰে। প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়াৰ কাৰণসমূহ:

  • গৰ্ভৱতী মহিলাগৰাকীৰ বয়স ৩৫ৰ ঊৰ্ধ্বৰ হ’লে প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়াৰ সম্ভাৱনা অধিক হয়।
  • যিমানে গৰ্ভাৱস্থাৰ সংখ্যা বাঢ়ি যায়, প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়াৰ সম্ভাৱনাও সিমান বাঢ়ি যায়।
  • যমজ বা একাধিক সন্তানৰ গৰ্ভাৱস্থা হ’লেও প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়াৰ সম্ভাৱনা অধিক হয়।
  • আগতে অস্ত্ৰোপচাৰ(চিজাৰিয়ান) কৰা গৰ্ভৱতী মহিলাৰ প্লেচেন্টা প্ৰিভিয়াৰ সম্ভাৱণীয়তা অধিক।
  • ধূমপান কৰা গৰ্ভৱতী মহিলাৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ সম্ভাৱনীয়তা অধিক হোৱা দেখা যায়।

লক্ষণসমূহ:

  • ৰক্তক্ষৰণ ২৮ সপ্তাহৰ পৰা প্ৰসৱৰ আগলৈকে যিকোনো সময়ত হ’ব পাৰে।
  • ৰক্তক্ষৰণ সাধাৰণতে হঠাতে, বিষ নোহোৱাকৈ, কোনো কাৰণ নোহোৱাকৈ, গৰ্ভাৱস্থাৰ শেষৰ ফালে হয়।

কেতিয়াবা কেতিয়াবা অলপ-অচৰপ ৰক্তক্ষৰণ গৰ্ভাৱস্থাৰ সময়ত হোৱা দেখা যায়। ইয়াক প্ৰচুৰ ৰক্তক্ষৰণৰ আগজাননী হিচাপে ধৰা হয়।

পৰীক্ষাসমূহ:

আল্ট্ৰা-ছাউণ্ড:

আল্ট্ৰা-ছাউণ্ড কৰি প্লেচেন্টাৰ অৱস্থিতি নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। জৰায়ুৰ ওপৰ ভাগত নে তলৰ অংশত প্লেচেন্টা আছে তাক আল্ট্ৰা-ছাউণ্ড কৰি নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। আল্ট্ৰা-ছাউণ্ড পেটৰ ওপৰেৰে বা যোনিৰ ভিতৰেৰে কৰিব পাৰি।

এম আৰ আই:

এম আৰ আই আন এক প্ৰক্ৰিয়া, যাৰ সহায়ত প্লেচেন্টাৰ অৱস্থিতি সঠিকভাৱে নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। ইয়াত বিকিৰণ(ৰেডিয়েচন)ৰ ভয় নাথাকে। অৱশ্যে এই ব্যৱস্থা অলপ খৰচী।

মাকৰ ওপৰত পৰা ৰক্তক্ষৰণৰ প্ৰভাৱ:

  • ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত গৰ্ভৱতী মহিলাগৰাকী ৰক্তহীনতাত ভোগে। প্ৰচুৰ ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত মহিলাগৰাকী মূৰ্ছা যাবও পাৰে।
  • গৰ্ভাশয়ৰ তলৰ ফালে প্লেচেন্টাৰ অৱস্থিতি হেতুকে গৰ্ভস্থ সন্তান ওলোটা বা পথালিকৈ থাকিব পাৰে।
  • ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত মাকজনীৰ আগতীয়া প্ৰসৱ বেদনা আৰম্ভ হ’ব পাৰে।
  • প্ৰসৱ হৈ যোৱাৰ পিছতো মাকজনীৰ সোচঁৰণ(ইনফেকচন) হ’ব পাৰে। ৰক্তক্ষৰণৰ সম্ভাৱণীয়তাও অৱশ্যে নথকা নহয়।

গৰ্ভস্থ সন্তানৰ ওপৰত পৰা ৰক্তক্ষৰণৰ প্ৰভাৱ:

  • ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত হোৱা আগতীয়া প্ৰসৱৰ ফলত অপৈণত শিশুৰ জন্মৰ সংখ্যা বাঢ়ি যায়।
  • অধিক ৰক্তক্ষৰণে গৰ্ভস্থ সন্তানক গৰ্ভতে মৃত্যুমুখলৈ ঠেলি দিব পাৰে।
  • ইয়াৰোপৰি অস্ত্ৰোপচাৰৰ ফলত হ’ব পৰা আঘাত, জন্মগত বিসংগতি আন কেতবোৰ সমস্যা।

চিকিৎসা:

অপৈণত শিশুৰ ক্ষেত্ৰত, যদিহে গৰ্ভৱতী মহিলাগৰাকীৰ অৱস্থা সুস্থিৰ হৈ থাকে। গৰ্ভকাল ৩৭ সপ্তাহৰ কম তথা নতুনকৈ ৰক্তক্ষৰণ হোৱা নাই। তেতিয়া হেনো গৰ্ভকাল ৩৭ সপ্তাহ পূৰ হোৱালৈকে প্ৰসৱৰ বাবে ৰ’ব পাৰি। এনে ক্ষেত্ৰত উন্নত মানৰ চিকিৎসালয়ত য’ত তেজ দিব পৰা তথা ২৪ ঘন্টাই অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিব পৰাৰ সুবিধা আছে, লগতে শিশু বিশেষজ্ঞ ২৮ ঘন্টাই উপলব্ধ, তেনে চিকিৎসালয়তহে ভৰ্তি কৰি মাকজনীৰ চিকিৎসা কৰোৱা হয়। বিছনাত ৩-৪ দিন জিৰণি লোৱাৰ পিছত, ৰক্তক্ষৰণ সম্পূৰ্ণকৈ বন্ধ হ’লে এনে ৰোগীক ঘৰলৈ যাবও দিব পাৰি। কেৱল ভালকৈ বুজাই দিব লাগে যে পুনৰায় ৰক্তক্ষৰণ হ’লে যাতে তৎকাল আহি চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হয়। যদিহে পুনৰায় প্ৰচুৰ ৰক্তক্ষৰণ হয় নতুবা গৰ্ভস্থ সন্তানৰ ইতিমধ্যে মৃত্যু ঘটে বা পৰীক্ষাত বিকলাংগ শিশু ধৰা পৰে, তেনেহ’লে মাকগৰাকীৰ আগতীয়াকৈ প্ৰসৱ কৰোৱাব লাগে।

প্ৰসৱ ‘চিজাৰিয়ান’ অস্ত্ৰোপচাৰৰ দ্বাৰাই, অভিজ্ঞ চিকিৎসকৰ হতুৱাই কৰোৱাব লাগে।

খ)এবৰাপ্টচিয়’ প্লেচেন্টা:

স্বাভাৱিকভাৱে অৱস্থিত প্লেচেন্টাৰ পৰা যদি ৰক্তক্ষৰণ হয় তাক প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ বাবে হোৱা ৰক্তক্ষৰণ বোলে। এনে ৰক্তক্ষৰণ জৰায়ুৰ ভিতৰতে আবদ্ধ থাকিব পাৰে নতুবা যৌনাংগৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহিব পাৰে। বাহিৰলৈ ওলাই আহিলেহে ৰক্তক্ষৰণ হোৱা বুলি গম পোৱা যায়।

কাৰণসমূহ:

প্ৰায়ক্ষেত্ৰতে ৰক্তক্ষৰণৰ কাৰনসহ থিৰাংকৈ ক’ব নোৱাৰি যদিও কেতবোৰ অৱস্থাই ইয়াৰ সৃষ্টিত অৰিহণা যোগায়। তলত ইয়াক উল্লেখ কৰা হ’ল।

  • মাকৰ বয়স যিমানে বাঢ়ি যায়, প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ সম্ভাৱনীয়তাও সিমানে বাঢ়ি যায়।
  • দুই বা তাতোধিক কেঁচুৱা থকা মাক পুনৰায় গৰ্ভৱতী হ’লে ইয়াৰ আশংকা বাঢ়ি যায়। আফ্ৰিকীয় আমেৰিকান মূলক গৰ্ভৱতী মহিলাৰ প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ সম্ভাৱনা এছীয় মূলৰ মহিলাতকৈ অধিক হয়।
  • গৰ্ভাৱস্থাত দেখা দিয়া উচ্চ ৰক্তচাপ আৰু ইয়াৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব পৰা প্ৰি-ইক্লেম্পচিয়া, ইক্লেম্পচিয়া, নতুবা আগৰে পৰাই উচ্চ ৰক্তচাপত ভুগি থকা গৰ্ভৱতী মহিলাৰ প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ আশংকা অধিক।
  • ইয়াৰ উপৰি আগতীয়াকৈ ‘পানী ভাগিলে’, চিগাৰেট-কোকেইন আসক্ত মহিলাৰ প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ সম্ভাৱনা অধিক হয়।
  • থ্ৰ’ম্ব’ ফিলিয়াত আক্ৰান্ত গৰ্ভৱতী মহিলাৰ প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি হয়।

পেটত পোৱা আঘাত প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ আন এক কাৰণ।

জৰায়ুত অৱস্থিত টেমুনা(ফাইব্ৰয়ড) যদি প্লেচেন্টাৰ তলতে থাকে, তেতিয়াহ’লেও প্লেচেন্টা বিচ্ছিন্ন হ’ব পাৰে।

লক্ষণসমূহ:

  • পেটৰ বিষ, পেট টানি ধৰা

ৰক্তক্ষৰণ: যৌনাংগৰে হোৱা ৰক্তক্ষৰণ কম বা বেছি পৰিমাণৰ আৰু ক’লা বৰণৰ হয়।

  • অধিক ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত মাকজনীৰ ৰক্তচাপ কমি মূৰ্ছা যাব পাৰে।
  • ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত গৰ্ভস্থ সন্তানটিৰ মৃত্যুও ঘটিব পাৰে।
  • গৰ্ভস্থ সন্তানৰ লৰচৰ কম হোৱা বা নোহোৱা হোৱা আন কেতবোৰ লক্ষণ।

পৰীক্ষা:

আল্ট্ৰা-ছাউণ্ড কৰি গৰ্ভস্থ সন্তানৰ সুস্থতাৰ লগতে প্লেচেন্টাৰ অৱস্থিতি আৰু বিচ্ছিন্ন হৈছে নে নাই, যদি হৈছে কিমান পৰিমাণৰ হৈছে তাক ঠাৱৰ কৰিব পাৰি।

  • তেজ পৰীক্ষা কৰি তেজ গোট মৰা প্ৰক্ৰিয়াটোত কিবা বিসংগতিয়ে দেখা দিছে নেকি চাব লাগে।
  • তেজত হিম’গ্লবিন, প্লেটলেট, ফিব্ৰিন’জেনৰ পৰিমাণ কমি যোৱাটো অশুভ লক্ষণ।

চিকিৎসা:

এনে মহিলাৰ চিকিৎসা উন্নত মানৰ চিকিৎসালয়ত কৰোৱা দৰকাৰ। এনে চিকিৎসালয়ত তেজ দিয়াৰ সুবিধাৰ লগতে ২৪ ঘন্টাই অভিজ্ঞ চিকিৎসকৰ দল উপস্থিত থাকে। সাধাৰণতে চিকিৎসাৰ ধৰণ নিৰ্ভৰ কৰে গৰ্ভকাল, মাক আৰু গৰ্ভস্থ শিশুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত।

মাকৰ অৱস্থা সুস্থিৰ, গৰ্ভস্থ সন্তানটিৰ ৩৮ সপ্তাহ পূৰ হোৱা নাই, ৰক্তক্ষৰণ বন্ধ হৈছে, তেতিয়াহ’লে ৩৮ সপ্তাহ পূৰ হোৱালৈ ৰ’ব পাৰি।

মাকৰ অৱস্থা সুস্থিৰ, ৩৮ সপ্তাহ গৰ্ভকাল পাৰ হৈছে, তেনেস্থলত প্ৰসৱ কৰোৱাটো বাঞ্ছনীয়।

মাকৰ অৱস্থা সুস্থিৰ নহয়, নতুবা গৰ্ভস্থ সন্তানটিৰো ইতিমধ্যে মৃত্যু হৈছে, তেনে ক্ষেত্ৰত প্ৰসৱ তৎকালে কৰোৱাব লাগে।

প্ৰসৱ স্বাভাৱিক বা অস্ত্ৰোপচাৰৰ সহায়ত কৰোৱা হয়। প্ৰয়োজন অনুযায়ী মহিলাগৰাকীক তেজ দিয়া হয়।

লেখক: ডাঃ ৰাজীৱ লোচন শৰ্মা(জিএনআৰচি স্বাস্থ্য)

 

3.14705882353
আপোনাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰক

(এই লিখনি সম্পৰ্কে যদি আপোনাৰ কোনো মতামত নাইবা পৰামৰ্শ আছে তেন্তে ইয়াত প্ৰদান কৰক।)

Enter the word
দিক্‌ নিৰ্ণায়ক
Back to top